Dünya Ekonomisi
Hürmüz “Fragman” Olabilir: ABD–Çin Savaşı Küresel Ticaret İçin Çok Daha Büyük Risk
Küresel ticaret yollarının güvenliği yeniden tartışılırken, İran’ın Hürmüz’deki hamleleri ve artan jeopolitik riskler piyasaları tedirgin etmeye devam ediyor.
Singapur Dışişleri Bakanı Vivian Balakrishnan, ABD ile Çin arasında Pasifik’te çıkabilecek bir savaşın, bugün Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gerilimlerin yalnızca “bir ön gösterimi” olacağını söyledi. Küresel ticaret yollarının güvenliği yeniden tartışılırken, İran’ın Hürmüz’deki hamleleri ve artan jeopolitik riskler piyasaları tedirgin etmeye devam ediyor.
“Hürmüz Sadece Bir Prova”
Vivian Balakrishnan, Singapur’da düzenlenen bir etkinlikte yaptığı açıklamada, ABD ile Çin arasında Pasifik’te yaşanabilecek bir çatışmanın küresel etkilerinin çok daha büyük olacağına dikkat çekti.
Balakrishnan, “Pasifik’te bir savaş çıkarsa, bugün Hürmüz Boğazı’nda gördüklerimiz sadece bir prova olur” ifadelerini kullanarak, mevcut krizlerin gelecekteki daha büyük jeopolitik risklerin habercisi olabileceğini vurguladı.
Singapur: İki Güç Arasında Denge Politikası
Singapur’un hem ABD hem de Çin ile güçlü ekonomik ilişkileri bulunuyor. ABD, yaklaşık 6 bin şirketle ülkenin en büyük yatırımcısı konumundayken, Çin ise Singapur’un en büyük ticaret ortağı.
Balakrishnan, ülkesinin bu iki güç arasında taraf seçmeye zorlanmasına karşı net bir tutum sergileyerek, “Kimseyi seçmeyeceğiz. Kararlarımızı uzun vadeli ulusal çıkarlarımıza göre alıyoruz” dedi.
Kritik Darboğazlar: Küresel Ticaretin Zayıf Noktası
Balakrishnan, Orta Doğu’daki gelişmelerin bir gerçeği yeniden ortaya koyduğunu belirtti: “Dar geçitler (chokepoints) kritik öneme sahip.”
Singapur’un bulunduğu Malakka Boğazı, dünya ticaretinin en önemli geçiş noktalarından biri olarak öne çıkıyor. En dar noktası sadece 2 deniz mili olan Malakka Boğazı, Hürmüz’e kıyasla daha kırılgan bir yapı sunuyor.
Geçiş Ücretleri Tartışması ve Uluslararası Hukuk
İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden ücret alma planı, küresel ticaret açısından yeni bir risk başlığı oluşturuyor.
Balakrishnan, bu tür uygulamaların başka ülkeler tarafından da benimsenebileceği endişesine karşı, Singapur, Malezya ve Endonezya’nın Malakka Boğazı’nı açık tutma konusunda kararlı olduğunu belirtti.
Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne (UNCLOS) atıf yapan Balakrishnan, “Geçiş serbesttir, engellenemez ve askıya alınamaz” diyerek uluslararası hukukun altını çizdi.
Güven Krizi ve Yeni Ekonomi Paradigması
Artan jeopolitik gerilimler, ülkeler arasında güven krizini derinleştiriyor. Balakrishnan, güvenin ekonomik sistemdeki rolüne dikkat çekerek, “Güven işlem maliyetlerini düşürür. Öngörülebilirlik ve güvenilirlik gerçek bir değerdir” dedi.
Singapur yönetimi, finans merkezi olmanın ötesine geçerek risk yönetimi, siber güvenlik ve yapay zekâ yönetişimi gibi alanlarda “güven temelli hizmetler” geliştirmeyi hedefliyor.
Hürmüz’de Gerilim Tırmanıyor
Öte yandan İran, ABD’nin ateşkesi uzatma kararının ardından Hürmüz Boğazı’nda iki konteyner gemisine el koyduğunu açıkladı. İran Devrim Muhafızları donanması, bu adımı “denizcilik ihlalleri” gerekçesiyle attığını duyurdu.
İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO) ise bölgede gemilere yönelik saldırılar gerçekleştiğini ve faaliyet yoğunluğunun arttığını bildirdi.
Saldırılarda can kaybı yaşanmadığı belirtilirken, bazı gemilerin ciddi hasar aldığı ifade edildi.
Petrol Fiyatları ve Küresel Etki
Jeopolitik gerilimlerin etkisiyle petrol fiyatları yükseliş eğilimini koruyor. Brent petrol 100 dolar seviyesini test ettikten sonra 99 dolar civarında dengelenirken, ABD tipi ham petrol de 90 doların üzerinde işlem görüyor.
Hürmüz Boğazı, küresel petrol ve gaz ticaretinin yaklaşık %20’sine ev sahipliği yapması nedeniyle kritik önemde bulunuyor. Bölgedeki her gerilim, enerji fiyatları ve küresel enflasyon üzerinde doğrudan etkili oluyor.
Küresel Riskler Artıyor
ABD Başkanı Donald Trump’ın ateşkesi uzatma kararı, kısa vadede tansiyonu düşürse de, diplomatik sürecin kırılganlığı sürüyor.
İran ile yürütülen görüşmelerin belirsizliği ve askeri hareketlilik, küresel piyasalarda uzun süreli bir dalgalanma riskini gündemde tutuyor.
Uzmanlara göre Hürmüz’de yaşanan gelişmeler, sadece bölgesel değil, küresel ticaret ve finans sistemi açısından daha büyük kırılganlıkların habercisi olabilir.
Kaynak: CNBC
