Genel
Gideon Rachman / FT: İran Savaştan Daha Güçlü ve Daha Tehlikeli Çıkabilir
Son haber Trump'ın Körfez'den çekilmek isteğini belirtmesi. Ne farkeder ki? İran'ı zengin etti bile
Financial Times yazarı Gideon Rachman, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü kullanarak Batı’ya ekonomik baskı uyguladığını ve savaşın sonunda daha güçlü bir konuma gelebileceğini savunuyor. Rachman’a göre askeri kayıplara rağmen Tahran, küresel enerji akışını kontrol ederek jeopolitik leverage kazanıyor.
Trump ve “Ters Teşvik” Etkisi
Donald Trump’ın dış politika yaklaşımının beklenmedik sonuçlar doğurduğunu belirten Rachman, ABD’nin rakiplerini yeni baskı araçları geliştirmeye ittiğini vurguluyor.
Örneğin Çin, ticaret savaşı sürecinde nadir toprak elementleri üzerindeki hakimiyetini bir koz olarak kullanmayı öğrendi. Benzer şekilde İran da uzun süredir dile getirdiği tehdidi hayata geçirerek Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapattı.
Bu adım, Tahran’ın Batı’ya ekonomik acı çektirme kapasitesini hızla artırdığını ortaya koydu.
Hürmüz Boğazı: Yeni Güç Aracı
İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü, ülkeye yalnızca hayatta kalma değil, aynı zamanda güçlenme imkânı sunuyor.
Rachman’a göre Tahran artık:
- Küresel enerji akışını etkileyebiliyor
- Batı ekonomileri üzerinde baskı kurabiliyor
- Yeni bir gelir modeli oluşturma potansiyeline sahip
Bu durum, İran’ın savaş sonrası uluslararası konumunu güçlendirme ihtimalini ciddi şekilde artırıyor.
Ağır Kayıplara Rağmen Direnç
İran’ın savaşın ilk günlerinde ağır darbeler aldığına dikkat çekiliyor:
- Ülke lideri ve üst düzey isimler hayatını kaybetti
- Askeri altyapı ciddi hasar gördü
- Ekonomi derin kriz ve yüksek enflasyonla karşı karşıya
Ancak buna rağmen İran yalnızca direnmekle kalmadı; aynı zamanda karşılık verme kapasitesini de ortaya koydu.
Körfez Ülkeleri Üzerindeki Baskı Artıyor
İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkelerine zarar verebileceğini gösterdi.
Bu durum, söz konusu ülkelerin uzun vadeli güvenliği ve ekonomik sürdürülebilirliği üzerinde ciddi soru işaretleri yaratıyor.
En kritik unsur ise İran’ın Hürmüz üzerinden elde edebileceği potansiyel gelir.
“Geçiş Ücreti” Senaryosu: Milyarlarca Dolarlık Gelir
İddialara göre İran, Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş sağlamak için gemi başına yaklaşık 2 milyon dolar talep ediyor.
Normal şartlarda günde yaklaşık 140 geminin geçtiği düşünüldüğünde:
- Aylık milyarlarca dolarlık gelir potansiyeli ortaya çıkıyor
- Bu da İran’a yeni ve güçlü bir finansman kaynağı sağlıyor
Bu durum, Tahran’ın ekonomik olarak nefes almasını sağlayabilir.
ABD’nin Seçenekleri Sınırlı
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın bu tür bir uygulamasının “yasadışı ve kabul edilemez” olduğunu söyledi.
Ancak asıl soru şu: ABD bunu nasıl engelleyecek?
Rachman’a göre, Tahran’da rejim değişikliği dışında net bir askeri çözüm bulunmuyor.
Askeri Çözüm Neden Zor?
Batılı askeri planlamacılar, Hürmüz Boğazı’nın yalnızca askeri güçle açılmasının son derece zor olduğu görüşünde.
Bunun nedenleri:
- Bölgenin coğrafi yapısı
- İran’ın uzun menzilli drone ve füze kapasitesi
- Deniz eskortlarının güvenliği garanti edememesi
Bu nedenle, askeri müdahale tek başına yeterli olmayabilir.
Müzakere Kaçınılmaz mı?
Bu tablo, İran ile bir anlaşmayı en gerçekçi seçenek haline getiriyor.
Ancak İran’ın talepleri yüksek olabilir:
- Ekonomik tavizler
- Stratejik ayrıcalıklar
- Küresel ticaret üzerinde nüfuz
Tahran, Hürmüz üzerinden hem gelir hem de siyasi baskı aracı elde etmeyi hedefliyor.
Trump’ın Müzakere Performansı Sorgulanıyor
Trump’ın müzakere sürecinde zorlandığına dikkat çekiliyor.
ABD Başkanı’nın İran’ın müzakere tarzını “garip” olarak tanımladığı, hatta bir noktada “Ayetullah ile birlikte boğazı yönetme” fikrini ortaya attığı belirtiliyor.
Bu yaklaşım, bazı çevrelerce İran ile gelir paylaşımı arayışı olarak yorumlandı. Ancak Tahran’ın bu öneriye sıcak bakmadığı ifade ediliyor.
Körfez ve Avrupa Zor Bir Seçimle Karşı Karşıya
Körfez ülkeleri, İran’ın bu şekilde güçlenmesinden büyük endişe duyuyor.
Ancak alternatifler de riskli:
- Savaşa katılmak → altyapı saldırıları riski
- İran’a ödeme yapmak → siyasi maliyet
Benzer bir ikilem Asya ve Avrupa ülkeleri için de geçerli.
- Asya ülkeleri enerji akışı için ödeme yapmayı tercih edebilir
- Avrupa ise ABD’nin tepkisini göze alarak İran ile anlaşma yoluna gidebilir
İran Rejimi Beklenenden Daha Dayanıklı
Rachman, İran rejiminin beklenenden daha dirençli olduğunu vurguluyor.
Her ne kadar iç ekonomik ve sosyal baskılar artsa da, rejimin kısa vadede çökmesi olası görünmüyor.
Küresel Risk: Daha Güçlü Bir İran
Sonuç olarak Rachman’a göre en büyük risk şu:
İran’ın bu savaştan daha güçlü, daha öfkeli ve daha etkili bir aktör olarak çıkması.
Bu senaryo:
- Küresel güvenlik açısından riskli
- Dünya ekonomisi için tehdit oluşturuyor
- İran halkı için de olumsuz sonuçlar doğurabilir
Ancak mevcut gelişmeler, bu ihtimalin giderek daha gerçekçi hale geldiğini gösteriyor.
