Robin Brooks: Türk Lirası Üzerindeki Değer Kaybı Baskısı Artıyor

Uluslararası makroekonomist Robin Brooks, Türkiye’nin enerji ve altın hariç “çekirdek” mal ticareti açığının geçmişte kur şoklarına zemin hazırlayan seviyelere yükseldiğini belirterek Türk Lirası üzerinde ciddi bir değer kaybı baskısı oluştuğu uyarısında bulundu. Brooks’a göre asıl kritik soru, genişleyen cari açığın yeterli ve kalıcı sermaye girişleriyle finanse edilip edilemeyeceği. Merkez Bankası rezervlerindeki gelişmeler ise bu baskının en net göstergesi olmaya devam ediyor.

---

Robin Brooks Kimdir?

Robin Brooks, küresel sermaye akımları, gelişen piyasalar ve döviz krizleri üzerine çalışmalarıyla tanınan bir makroekonomisttir. Daha önce Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) Başekonomisti olarak görev yapan Brooks, özellikle rezerv dinamikleri ile kur hareketleri arasındaki ilişkiye dair veri temelli analizleriyle biliniyor. Türkiye ekonomisine ilişkin paylaştığı grafikler ve karşılaştırmalı kriz analizleri, uluslararası yatırımcılar tarafından yakından takip ediliyor. Brooks’un son değerlendirmesi de bu çerçevede, dış denge ve rezerv verilerine dayanıyor.

---

Çekirdek Ticaret Açığı Neden Önemli?

Brooks’un dikkat çektiği temel gösterge, enerji ve parasal olmayan altın hariç mal ticareti dengesi. Bu kalemler dışarıda bırakıldığında ortaya çıkan “çekirdek” açık, ekonominin yapısal ithalat ihtiyacını ve üretim kompozisyonunu daha net yansıtıyor.

Son verilere göre bu çekirdek açık, geçmişte TL’de sert değer kayıplarının öncüsü olan seviyelere geri dönmüş durumda. 2018’de yaşanan kur krizinden önce de benzer bir tablo oluşmuş, cari açık hızla genişlemiş ve finansman tarafında kırılganlık artmıştı.

Brooks’a göre bugün yeniden benzer bir risk bölgesine girilmiş olabilir.

---

Asıl Soru: Cari Açık Nasıl Finanse Ediliyor?

Genişleyen cari açık tek başına kriz anlamına gelmez. Kritik olan, bu açığın hangi kaynakla finanse edildiğidir.

Eğer:

• Doğrudan yabancı yatırımlar güçlü ise,

• Portföy girişleri istikrarlı ise,

• Uzun vadeli sermaye akımları devam ediyorsa,

kur üzerindeki baskı sınırlı kalabilir.

Ancak sermaye girişleri zayıflarsa veya geçici “sıcak para” ile finanse edilirse, finansman açığı Merkez Bankası rezervlerinden karşılanmak zorunda kalır. İşte bu noktada rezerv dinamikleri belirleyici hale gelir.

---

Rezervler: Kur Savunmasının Barometresi

Brooks’un analizinde en önemli gösterge, Merkez Bankası’nın resmi döviz rezervlerindeki değişim. Ancak burada kritik bir teknik ayrım var.

Merkez bankaları rezervlerini sadece dolar cinsinden tutmaz; euro ve diğer para birimleri de rezerv kompozisyonunda yer alır. Doların küresel ölçekte zayıfladığı dönemlerde, dolar dışı rezervlerin dolar karşılığı artar ve bu durum rezervlerde teknik bir yükseliş görüntüsü yaratabilir.

Brooks bu nedenle veriyi “kur değerleme etkisinden arındırılmış” şekilde inceliyor. Böylece gerçek müdahale boyutu daha net görülebiliyor.

• Rezerv değişimi negatifse → Merkez Bankası dolar satarak TL’deki değer kaybını sınırlamaya çalışıyor.

• Rezerv değişimi pozitifse → TL’nin aşırı değer kazanmasını önlemek için dolar alımı yapılıyor.

• Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]