Kayıt Dışı Çalışma Ekonomiyi Deliyor: Devletin Yıllık Kaybı 1 Trilyon Lirayı Aşıyor

TÜİK’in yayımladığı dördüncü çeyrek verileri, kayıt dışı istihdamın boyutunu bir kez daha ortaya koydu. Açıklanan istatistiklere göre Türkiye genelinde 32 milyon 657 bin kişi kayıtlı olarak çalışırken, kayıt dışı çalışan sayısı 8 milyon 37 bin kişi seviyesinde bulunuyor. Bu tablo, yaklaşık her dört çalışandan birinin sistem dışında kaldığını gösteriyor. Uzmanlara göre görünmeyen bu istihdamın aylık maliyeti 99 milyar liraya yaklaşırken, yıllık kayıp 1 trilyon lirayı aşıyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (Türkiye İstatistik Kurumu) verileri, devletin prim ve vergi gelirlerinde ciddi bir erimeye işaret ediyor. Kurumun araştırmalarında kayıt dışı oranının yüzde 25’ler düzeyine ulaştığı görülürken, bu tespitlerin doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumu’na (Sosyal Güvenlik Kurumu) bildirilmemesi eleştiri konusu olmaya devam ediyor. Uzmanlar, kaybın tam da bu noktada başladığını vurguluyor.

2026 yılı için belirlenen 33 bin 30 liralık brüt asgari ücret esas alındığında, işçi ve işveren payları dahil SGK primlerinin teşvikli uygulamada yaklaşık 12 bin 139 lira ile 12 bin 739 lira arasında değiştiği hesaplanıyor. Teşviksiz durumda ise bu tutar 12 bin 739 liraya ulaşıyor. Yapılan değerlendirmelerde ortalama prim yükü 12 bin 439 lira kabul ediliyor.

TÜİK’in 2025 yılı son çeyrek verilerinde kayıt dışı çalışan sayısı 8 milyon 37 bin kişi olarak yer aldı. Bu rakam, bir önceki yıl hesaplanan 8 milyon 580 bin kişiye kıyasla 543 bin kişilik gerilemeye işaret etse de uzmanlar mevcut seviyenin hâlâ oldukça yüksek olduğuna dikkat çekiyor. Hesaplamalara göre bu kişilerin tamamı asgari ücret üzerinden sisteme dâhil edilebilseydi, SGK’nın kişi başına yıllık prim geliri 149 bin lirayı aşacaktı. Toplamda ise aylık yaklaşık 100 milyar lira, yıllık bazda 1,2 trilyon liraya yaklaşan bir prim geliri sağlanabilecekti.

Ekonomistler, devletin finansman ihtiyacının arttığı bir dönemde kayıt dışı istihdamla mücadeleye daha fazla kaynak ayrılması gerektiğini savunuyor. Uzmanlar, “Kurumlar arası veri paylaşımı zorunlu hale getirilmeli. İstatistiklerde tespit edilen kayıt dışı faaliyetler ihbar kabul edilerek sahada denetlenmeli. Bu kayıp, sosyal güvenlik sisteminin açıklarını önemli ölçüde kapatabilecek büyüklükte” değerlendirmesinde bulunuyor.

Kayıt dışı istihdamın cinsiyet dağılımı da dikkat çekici. Verilere göre erkeklerde kayıt dışı çalışan sayısı 4 milyon 887 bin, oran ise yüzde 22,3 düzeyinde. Kadınlarda ise 3 milyon 150 bin kişi kayıt dışı çalışırken oran yüzde 29,3’e yükseliyor. Tarım dışı sektörlerde kayıt dışılık oranı yüzde 15,9 olarak ölçülürken, ücretsiz aile işçisi kategorisinde bu oran yüzde 85’in üzerine çıkıyor.

Ortaya çıkan tablo, kayıt dışı istihdamın yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyal güvenlik sistemi açısından da kritik bir sorun olmaya devam ettiğini gösteriyor. Uzmanlara göre etkin denetim ve kurumlar arası koordinasyon sağlanmadığı sürece milyarlarca liralık gelir kaybı sürecek.