Eşel Mobil Devrede: Akaryakıt Zamlarının 43 Milyarlık Yükü Vatandaşa Yansımadı

Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin etkisiyle küresel petrol fiyatlarında yaşanan artışa karşı, 4 Mart itibarıyla yeniden devreye alınan “eşel mobil sistemi” akaryakıt fiyatlarındaki yükselişi sınırladı. Sistem kapsamında oluşan maliyet artışlarının önemli bir bölümü ÖTV üzerinden karşılanırken, zamların büyük kısmı pompa fiyatlarına yansıtılmadı.

Yapılan hesaplamalara göre, mart ayı boyunca yaklaşık 43 milyar liralık maliyet artışı vergi düzenlemesiyle dengelendi. Bu süreçte motorinde litre başına yaklaşık 17 lira, benzinde ise 12 liraya yakın artış tüketiciye yansımadı.

Özellikle martın ikinci yarısında petrol fiyatlarındaki yükselişin hızlanmasıyla birlikte zam baskısı da arttı. 20 Mart’ta 5 lirayı aşan, 24 Mart’ta ise 6,5 liraya kadar çıkan potansiyel fiyat artışları, eşel mobil sistemi sayesinde ÖTV’den mahsup edilerek pompaya yansıtılmadı.

Sistemin vatandaş üzerindeki etkisi depo bazında da dikkat çekti. 50 litrelik bir dolum üzerinden yapılan hesaplamalara göre, motorinli araç sahipleri depo başına yaklaşık 830 liralık ek maliyetten kurtuldu. Benzinli araçlarda ise bu tutar yaklaşık 500 lira olarak hesaplandı.

Türkiye genelindeki tüketim verileri de sistemin büyüklüğünü ortaya koyuyor. Günlük yaklaşık 80 milyon litre motorin tüketimi üzerinden yapılan hesaplamalarda, yalnızca motorinde günlük 1,3 milyar liralık yükün vatandaşın cebine yansımadığı görüldü. Benzinde ise günlük yaklaşık 187 milyon liralık maliyet devlet tarafından karşılandı.

Mevcut uygulamada fiyat artışlarının yüzde 75’e kadar olan kısmı ÖTV’den karşılanabiliyor. 4 Nisan itibarıyla pompa fiyatları motorinde yaklaşık 77 lira, benzinde ise 62-63 lira seviyelerinde bulunuyor. Vergi desteği olmasaydı, motorinin litre fiyatının yaklaşık 94 liraya, benzinin ise 73 liraya kadar yükselmesi bekleniyordu.