Trump anlaşmaya yakınız diyor, İran yalan diyor?

Trump’tan “görüşme” çıkışı: İran yalanladı, savaşta diplomasi belirsizliği

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile “çok verimli görüşmeler” yapıldığını açıklayarak enerji altyapısına yönelik saldırıları 5 gün ertelediğini duyurdu. Ancak İran tarafı herhangi bir müzakereyi kesin bir dille reddetti. Taraflar arasındaki çelişkili açıklamalar, savaşta diplomasi ihtimalinin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koyarken, Hürmüz Boğazı ve nükleer program gibi kritik başlıklar çözümün önündeki en büyük engeller olarak öne çıkıyor.

Trump: “Anlaşmaya çok yakınız”

ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada İran ile yapılan temasların “çok güçlü” olduğunu ve önemli anlaşma noktalarına ulaşıldığını ifade etti.

Trump ayrıca:

• İran’ın nükleer silah edinmeyeceği konusunda mutabakat sağlandığını
• Görüşmelerin telefon ve doğrudan temaslarla devam edeceğini

belirtti.

Bu süreçte ABD’nin İran’a yönelik enerji altyapısı saldırıları 5 gün süreyle ertelendi.

• İran’dan sert yalanlama

  Trump’ın açıklamalarına karşılık İran cephesinden net bir ret geldi.

  İran devlet medyası:

  • ABD ile doğrudan ya da dolaylı hiçbir görüşme yapılmadığını
  • Bu tür açıklamaların “psikolojik savaş” olduğunu

  duyurdu.

  İran Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf da bu iddiaları “piyasaları manipüle etmeye yönelik” olarak nitelendirdi.

• ---

  Diplomasiye güvensizlik derin

  Uzmanlara göre taraflar arasındaki en büyük sorun güven eksikliği.

  Tahran yönetimi:

  • ABD’nin geçmişte müzakereler sürerken saldırı düzenlediğini
  • Bu nedenle yeni bir anlaşma için güçlü garantiler gerektiğini

  vurguluyor.

  İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da:

  • Olası bir anlaşma için saldırıların tekrarlanmayacağına dair garanti talep ediyor

  ---

  Hürmüz Boğazı en kritik koz

  İran’ın en güçlü pazarlık aracı Hürmüz Boğazı olmaya devam ediyor.

  • Küresel petrol ve gazın yaklaşık %20’si buradan geçiyor
  • İran, geçişleri ciddi şekilde yavaşlatmış durumda

  Son gelişmelere göre:

  • Bazı tankerler geçiş için milyonlarca dolar ödemek zorunda kalıyor
  • İran’ın bu durumu kalıcı bir “geçiş ücreti” sistemine dönüştürebileceği konuşuluyor

  Bu durum özellikle Körfez ülkelerini ciddi şekilde rahatsız ediyor.

  ---

  Nükleer program: En zor başlık

  ABD’nin temel hedeflerinden biri İran’ın nükleer kapasitesini sınırlamak.

  • İran’ın elinde 9.000 kg’dan fazla zenginleştirilmiş uranyum bulunuyor
  • Bunun 440 kg’ı silah seviyesine yakın

  ABD:

  • Bu stokların tamamen teslim edilmesini istiyor

  İran ise:

  • Uranyum zenginleştirme hakkının tanınmasını talep ediyor

  Uzmanlara göre bu başlık anlaşmanın önündeki en büyük engel.

  ---

  Füze ve İHA programı kırmızı çizgi

  İran’ın balistik füze ve drone kapasitesi de tartışmanın merkezinde.

  ABD:

  • Bu kapasitenin tamamen ortadan kaldırılmasını hedefliyor

  İran ise:

  • Bu programları “kırmızı çizgi” olarak görüyor
  • Müzakere konusu yapılmasına karşı çıkıyor

  ---

  Savaş sahada sürüyor

  Diplomasi tartışmaları sürse de sahadaki çatışmalar devam ediyor:

  • ABD ve İsrail binlerce saldırı düzenledi
  • İran ise füze ve drone saldırılarını sürdürüyor

  Bu durum, tarafların henüz gerçek bir ateşkes noktasına yaklaşmadığını gösteriyor.

  ---

  Yaptırımlar ve savaş tazminatı masada

  İran’ın olası bir anlaşma için talepleri arasında:

  • Savaş sonrası yeniden inşa için finansman
  • Yaptırımların kaldırılması
  • Nükleer faaliyetlerin tanınması

  yer alıyor.

  Ancak Trump yönetimi, yaptırımların kaldırılması konusunda şimdiye kadar açık bir sinyal vermedi.

  ---

  Sonuç: Diplomasi mümkün ama çok zor

  Trump’ın “anlaşmaya yakınız” mesajına rağmen, sahadaki gerçekler farklı bir tablo çiziyor.

  • Taraflar arasında derin güvensizlik var
  • Hürmüz Boğazı ve enerji krizi sürüyor
  • Nükleer program ve askeri kapasite konusunda büyük görüş ayrılıkları mevcut

  Uzmanlara göre diplomasi için küçük bir pencere açılmış olsa da, kalıcı bir anlaşmaya ulaşmak son derece zor görünüyor.

CNBC, FT

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]