Dünya Ekonomisi
Küresel Kriz Endişesi Artıyor: Savaş Uzadıkça Riskler Büyüyor
Uzmanlar İran Savaşı bitse de, dünya ekonomisinde kalıcı yara izleri bekliyor
İran savaşı uzadıkça küresel ekonomi üzerindeki riskler derinleşiyor. Uluslararası kurumlar, piyasa oynaklığı ile özel kredi piyasasındaki kırılganlıkların birleşmesi halinde yeni bir finansal krizin tetiklenebileceği uyarısında bulunuyor. IMF ise savaşın kalıcı ekonomik hasar bırakacağını ve büyümenin kaçınılmaz şekilde yavaşlayacağını vurguluyor.
FSB’den “Çifte Şok” Uyarısı
İngiltere Merkez Bankası Başkanı ve Finansal İstikrar Kurulu (FSB) Başkanı Andrew Bailey, küresel ekonomi için kritik bir uyarıda bulundu.
Bailey, Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı konuşmada, finansal piyasadaki oynaklık ile özel kredi piyasasında oluşabilecek sorunların aynı anda gerçekleşmesi durumunda “çifte şok” yaşanabileceğini söyledi.
“Riskleri ayrı ayrı değerlendirmek kolaydır. Ancak bu riskler aynı anda ortaya çıkarsa ne olacağını düşünmek zorundayız.”
Bailey, özellikle finansal istikrar açısından bu senaryonun dikkatle izlenmesi gerektiğini vurguladı.
Piyasalarda Dalgalanma ve Güven Sorunu
Son bir yılda küresel piyasalarda yaşanan dalgalanmanın arkasında birkaç temel faktör bulunuyor:
- ABD Başkanı Donald Trump’ın öngörülemez ticaret politikaları
- Fed’in bağımsızlığına yönelik tartışmalar
- İran savaşıyla artan jeopolitik gerilim
Bu gelişmeler, tahvil ve hisse senedi piyasalarında sert hareketlere yol açarken yatırımcı güvenini de zayıflattı.
IMF Uyardı: “Sıcak Para” Gelişen Piyasaları Kırılgan Hale Getiriyor
Özel Kredi Piyasası Alarm Veriyor
Bailey’nin özellikle dikkat çektiği alanlardan biri “özel kredi piyasası” oldu.
2008 küresel finans krizinden sonra bankaların kredi verme iştahının azalmasıyla birlikte:
- Hedge fonlar
- Varlık yönetim şirketleri
- Alternatif finans kuruluşları
yüksek riskli şirketlere yoğun şekilde kredi sağlamaya başladı.
Ancak son dönemde bu alanda temerrüt oranlarının artması endişeleri artırıyor.
JP Morgan CEO’su Jamie Dimon da benzer bir uyarıda bulunarak sistemik riskin büyüdüğünü ifade etti.
2008 Krizi Benzeri Riskler Gündemde
Bailey, mevcut gelişmelerin 2008 krizini tetikleyen mortgage piyasası sorunlarına benzerlik taşıdığına dikkat çekti.
Yatırımcı güveninin zedelenmesi durumunda sistem genelinde daha büyük bir kırılmanın yaşanabileceği uyarısında bulundu.
Buna karşın Bailey, bankacılık sisteminin şu aşamada dayanıklı olduğunu ve bunun önemli bir tampon görevi gördüğünü de vurguladı.
IMF: Savaş Kalıcı Hasar Bırakacak
Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva ise savaşın küresel ekonomi üzerindeki etkilerinin kalıcı olacağını belirtti.
Georgieva’ya göre:
- Küresel büyüme beklentileri aşağı yönlü revize edilecek
- Savaş olmasaydı 2026 büyüme tahminleri yükseltilebilirdi
- Ancak mevcut durumda en iyimser senaryoda bile büyüme daha düşük olacak
“En iyi senaryoda bile eski normale hızlı ve temiz bir dönüş olmayacak.”
Enerji Şoku ve Tedarik Sorunları
Savaşın en önemli etkilerinden biri enerji piyasasında yaşanıyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlik:
- Petrol arzını tehdit ediyor
- Enerji fiyatlarında dalgalanmaya yol açıyor
- Küresel enflasyonu yukarı çekiyor
IMF, özellikle enerji altyapısına verilen zararların ve tedarik zinciri aksaklıklarının uzun süreli etkiler yaratacağını vurguluyor.
En Kırılgan Ülkeler Daha Fazla Etkilenecek
IMF’ye göre savaşın etkileri tüm ülkelerde eşit hissedilmeyecek.
En fazla zarar görmesi beklenen gruplar:
- Net enerji ithalatçısı ülkeler
- Düşük gelirli ekonomiler
- Küçük ada ülkeleri
Bu ülkelerde büyüme daha sert şekilde yavaşlayabilir.
Hükümetlere Kritik Uyarılar
IMF, hükümetlere şu konularda uyarıda bulundu:
- Aşırı kamu harcamalarından kaçınılmalı
- Geniş çaplı vergi indirimleri ve sübvansiyonlar dikkatli kullanılmalı
- Mali disiplin korunmalı
Aksi halde enflasyonun daha da yükselmesi ve kamu maliyesinin bozulması riski bulunuyor.
Merkez Bankalarına Temkin Çağrısı
IMF ayrıca merkez bankalarına da dengeli bir politika izleme çağrısı yaptı:
- Faizler dikkatli yönetilmeli
- Enflasyon kontrol altında tutulmalı
- Gerektiğinde müdahale için hazırlıklı olunmalı
Sonuç: Belirsizlik Yeni Normal Olabilir
Hem FSB hem de IMF’nin uyarıları, küresel ekonominin kritik bir dönemeçte olduğunu gösteriyor.
Savaşın uzaması halinde:
- Finansal kırılganlıklar artabilir
- Enflasyon kalıcı hale gelebilir
- Küresel büyüme zayıflayabilir
Kısacası, mevcut tablo yalnızca geçici bir şok değil, uzun vadeli bir ekonomik yeniden dengelenmenin başlangıcı olabilir.
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
