Dünya Ekonomisi
Küresel ekonominin kabusu gerçek oldu: Hürmüz Boğazı kapanırsa dünya neyle karşılaşır?
Piyasalar henüz Hürmüz Boğazı'nın trafiğe kapanmasının etkisini kavramış değil
Uzun yıllardır küresel ekonomi için en büyük risk senaryolarından biri olarak görülen Hürmüz Boğazı’nın kapanması artık teorik bir ihtimal olmaktan çıktı. İran savaşının ardından boğazdan geçen tanker trafiği neredeyse tamamen durdu. İlk bakışta finans piyasaları bu gelişmeye sınırlı tepki vermiş gibi görünse de enerji uzmanları ve ekonomistler, etkilerin henüz tam hissedilmediğini ve küresel ekonomi için ciddi sonuçlar doğurabileceğini söylüyor.
Küresel ekonominin en korkulan senaryosu
Jeopolitik risk analizlerinde yıllardır dile getirilen en büyük kabuslardan biri, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıydı.
Basra Körfezi’ni dünya piyasalarına bağlayan bu dar deniz geçidi, küresel enerji ticaretinin en kritik noktalarından biri olarak görülüyor.
Ancak son gelişmelerle birlikte bu senaryo fiilen gerçekleşmiş durumda. Körfez’den çıkan petrol ve LNG tankerlerinin geçiş yaptığı boğazdan gemi trafiği neredeyse sıfıra indi.
Buna rağmen küresel finans piyasalarının verdiği ilk tepki sınırlı kaldı.
-
ABD’nin S&P 500 endeksi büyük bir düşüş yaşamadı
-
İngiltere’nin FTSE 100 endeksi hafif gerilese de son bir ayın üzerinde kalmayı başardı
Bu durum bazı yatırımcıların şu soruyu sormasına neden oluyor: Acaba bu kriz beklenenden daha az mı zarar verecek?
Enerji piyasaları farklı bir tablo çiziyor
Enerji piyasalarını yakından takip eden uzmanlara göre bu değerlendirme oldukça yanıltıcı.
Boğazın kapanmasının etkileri zaman içinde ortaya çıkacak ve küresel ekonomi için son derece sarsıcı olabilir.
İlk etkilerden biri doğalgaz fiyatlarındaki hızlı yükseliş oldu.
Bu gelişme, önümüzdeki aylarda küresel enflasyonun yeniden yükselmesine yol açabilecek bir sinyal olarak görülüyor.
Uzun yıllar boyunca birçok ülke, özellikle de Avrupa ülkeleri, Katar’ın en güvenilir LNG tedarikçilerinden biri olduğunu varsaymıştı.
Ancak mevcut durumda:
-
Katar’dan LNG taşıyan tankerler Körfez’den çıkamıyor
-
Gaz üretimi ve sevkiyatı ciddi şekilde aksıyor
Küresel Ekonomide Şubat Dopingi: Son 21 Ayın En Hızlı Büyümesi Kaydedildi
Asya için büyük enerji krizi riski
Kriz özellikle Asya ülkeleri için ciddi bir tehdit oluşturuyor.
Başta şu ülkeler olmak üzere birçok Asya ekonomisi LNG’ye büyük ölçüde bağımlı:
-
Hindistan
-
Pakistan
-
Güney Kore
-
Tayvan
Bu ülkelerin çoğunun doğalgaz stokları sınırlı.
Bu nedenle önümüzdeki aylarda enerji arzını garanti altına almak için küresel LNG piyasasında agresif alımlar yapmaları bekleniyor.
Bu durum:
-
doğalgaz fiyatlarını daha da yükseltebilir
-
Avrupa dahil birçok bölgede enerji maliyetlerini artırabilir
Avrupa zaten Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından boru hattı gazı arzındaki düşüşü LNG ile telafi etmeye çalışıyordu.
Hürmüz Boğazı’nın uzun süre kapalı kalması bu dengeyi ciddi biçimde bozabilir.
Körfez üretimi küresel ekonomi için kritik
Sorun yalnızca doğalgazla sınırlı değil.
Körfez bölgesi dünya ekonomisi için hayati öneme sahip birçok ürünün üretiminde merkezi rol oynuyor.
Örneğin:
-
Dünya helyum üretiminin yaklaşık üçte biri Katar’dan geliyor
-
Körfez ülkeleri küresel sülfürik asit üretiminin yaklaşık yarısını sağlıyor
Helyum olmadan:
-
MR cihazları çalışamaz
-
bazı kuantum bilgisayar sistemleri devreye giremez
Sülfürik asit ise:
-
patlayıcı üretiminde
-
bakır rafinasyonunda
kritik bir kimyasal olarak kullanılıyor.
Dolayısıyla Körfez’deki üretimin aksaması yalnızca enerji piyasalarını değil, çok sayıda sanayi sektörünü de etkileyebilir.
Petrol üreticileri için büyük lojistik kriz
Boğazın kapanmasının en ağır etkisi ise Körfez ülkelerinin kendisinde hissedilebilir.
Teorik olarak bazı ülkeler petrolü boru hatlarıyla Körfez dışına taşıyabilir.
Ancak mevcut boru hattı kapasitesi son derece sınırlı.
Bu nedenle:
-
Suudi Arabistan
-
Kuveyt
-
Irak
-
Birleşik Arap Emirlikleri
gibi ülkelerin ürettiği petrolün büyük bölümü tankerlerle taşınmak zorunda.
Tankerlerin geçemediği bir ortamda petrolün sevkiyatı neredeyse imkansız hale geliyor.
Petrol sahaları kapanabilir
Bu durum kısa sürede yeni bir kriz yaratabilir.
Körfez ülkelerinin petrol depolama kapasitesi sınırlı.
Depolar dolduğunda iki seçenek ortaya çıkıyor:
-
Petrol üretiminin durdurulması
-
Üretilen petrolün yakılması veya çevreye bırakılması
Ancak petrol sahalarının aniden kapatılması teknik olarak riskli bir işlem ve bazı sahalar kalıcı zarar görebilir.
Körfez ekonomileri için başka riskler de var
Körfez ekonomileri büyük ölçüde göçmen işgücüne dayanıyor.
Bölgedeki milyonlarca yabancı çalışan, uzun süreli bir savaş veya bombardıman riski altında kalmak istemeyebilir.
Bu durumda göçmenlerin ülkeden ayrılması:
-
ekonomik faaliyetleri yavaşlatabilir
-
Körfez ülkelerinin ekonomik modelini sarsabilir
Küresel ekonomi için tehlikeli bir dönem
Tüm bu gelişmeler küresel ekonomi için ciddi bir belirsizlik yaratıyor.
Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalma süresi uzadıkça:
-
enerji fiyatları artabilir
-
küresel enflasyon hızlanabilir
-
ticaret zincirleri aksayabilir
Bu nedenle birçok ekonomist boğazın uzun süre kapalı kalmasının dünya ekonomisi için büyük bir risk oluşturduğunu vurguluyor.
Sonuç olarak uzmanlara göre tek umut, Hürmüz Boğazı’nın kısa süre içinde yeniden açılması.
Çünkü boğazın kapalı kaldığı her gün, küresel ekonomi için kabusa dönüşme ihtimali daha da büyüyor.
Sky News, Ed Conway
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
