Dünya Ekonomisi
İran savaşı küresel gıda krizini tetikliyor
UNCTAD'a göre 50 milyon insan daha açlık sınırının altına düşecek
Enerji şokunun ötesinde daha büyük risk
İran savaşı yalnızca enerji piyasalarını değil, küresel gıda arzını da tehdit etmeye başladı. Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanma tarım ürünlerinin taşınmasını zorlaştırırken, gübre ve enerji maliyetlerindeki artış milyonlarca üreticiyi zorluyor. Uzmanlara göre savaş uzarsa, dünya yeni bir gıda krizine sürüklenebilir ve en ağır etki gelişmekte olan ülkelerde hissedilecek.
Enerji krizi gölgede bırakıyor: Asıl risk gıdada
İran savaşıyla birlikte petrol ve gaz fiyatlarındaki artış gündemin merkezine otururken, uzmanlar asıl büyük riskin gıda tarafında olduğunu vurguluyor.
Hürmüz Boğazı sadece enerji değil, tarım ürünleri ve gübre ticareti açısından da kritik bir geçiş noktası.
Bu nedenle savaşın etkileri tarım ve gıda zincirinde hızla hissedilmeye başladı.
Tanzanya ve Kenya’da ihracat durma noktasında
Savaşın doğrudan etkileri sahada görülüyor.
- Tanzanya’da avokado üreticileri ürünlerini satacak pazar bulamıyor
- Deniz taşımacılığı büyük ölçüde aksadı
- Hava kargo kapasitesi ciddi şekilde düştü
Benzer şekilde Kenya’da:
- Çay depoları dolup taşıyor
- İhracat yapılamadığı için üreticiler düşük fiyatlara razı oluyor
Küçük üreticiler ağır darbe alıyor
Uzmanlara göre savaşın görünmeyen en büyük mağdurları küçük çiftçiler.
Birçok üretici:
- Ürününü normal fiyatın %50’sine satmak zorunda kalıyor
- Ya da hiç alıcı bulamıyor
Bu durum, özellikle Afrika ve Asya’daki kırılgan ekonomilerde ciddi gelir kayıplarına yol açıyor.
Gübre krizi kapıda
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’na (UNCTAD) göre enerji ve gübre fiyatları doğrudan bağlantılı.
- Doğalgaz, gübre üretiminde temel girdi
- Hürmüz Boğazı, bu ürünlerin taşınmasında kritik rol oynuyor
Ayrıca:
- Kükürt gibi gübre bileşenlerinin arzında da aksama yaşanıyor
Küresel iklim krizi derinleşiyor: Son 11 yıl tarihin en sıcak dönemi
Küresel maliyet şoku: “Çifte darbe”
Savaşın tarım sektörüne etkisi iki yönlü:
- Enerji maliyetleri artıyor
- Gübre fiyatları yükseliyor
Bu durum, üreticiler için “çifte darbe” anlamına geliyor.
En çok etkilenecek ülkeler
Bazı ülkeler gübre tedarikinde Körfez’e yüksek bağımlılık nedeniyle daha büyük risk altında:
- Sudan: gübrenin yarısından fazlasını Hürmüz üzerinden alıyor
- Sri Lanka: üçte birden fazla
- Tanzanya: %31
Bu ülkelerde gıda fiyatlarının daha hızlı artması bekleniyor.
Küresel açlık riski büyüyor
Dünya Gıda Programı’na (WFP) göre savaşın uzaması halinde:
- 45 milyon kişi daha akut açlık riskiyle karşı karşıya kalabilir
- Bazı bölgelerde temel gıda fiyatları şimdiden %20 arttı
Özellikle Afrika ve Asya ülkeleri bu süreçten en fazla etkilenecek.
Borç yükü krizi derinleştiriyor
Gelişmekte olan ülkeler zaten yüksek borç yükü altında.
Artan:
- Faiz oranları
- Enerji maliyetleri
- Gıda fiyatları
bu ülkelerin krize müdahale kapasitesini daha da sınırlıyor.
Tedarik zinciri aylarca etkilenebilir
Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı açılsa bile:
- Hasar gören altyapı
- Bekleyen gemi trafiği
nedeniyle tedarik zincirindeki sorunlar aylarca sürebilir.
Goldman Sachs: Hürmüz şoku tarihin en büyük petrol arz krizine dönüşebilir
Sonuç: Savaşın görünmeyen maliyeti
İran savaşı, sadece enerji piyasalarında değil, küresel gıda güvenliğinde de ciddi bir tehdit oluşturuyor.
Uzmanlara göre savaş uzadıkça:
- Gıda fiyatları artacak
- Açlık riski büyüyecek
- Küresel eşitsizlik derinleşecek
Bu nedenle enerji krizinin ötesine bakmak ve gıda arzına yönelik riskleri dikkate almak kritik önem taşıyor.
Kaynak: The Guardian
