Hürmüz Krizi Taşımacılığı Kilitledi: Akaryakıt Zamları ve Artan Maliyetler Sektörü Zorluyor

ABD ve İsrail ile İran arasında tırmanan savaşın ardından petrol piyasalarında yaşanan sert dalgalanmalar, taşımacılık sektörünü de derinden etkiledi. Avrupa Birliği ülkelerinde akaryakıt fiyatları son dönemde ortalama yüzde 28 ile yüzde 47 arasında artarken, Türkiye’de özellikle sınır kapılarında bu artış yüzde 110’a kadar çıktı.

Artan maliyetlere dikkat çeken Uluslararası Nakliyeciler Derneği, 1 Mart–1 Nisan döneminde Ro-Ro taşımacılığında ücretlerin yaklaşık yüzde 77 yükselerek 200 avro seviyesine ulaştığını duyurdu. Dernek, uluslararası taşımacılıkta ortaya çıkan maliyet farkının büyük ölçüde firmalar tarafından karşılandığını, bunun da sektörde ciddi bir finansal baskı yarattığını ve operasyonların sürdürülebilirliğini zorlaştırdığını vurguladı.

Söz konusu gelişmelerin yalnızca taşımacılık sektörüyle sınırlı kalmayıp Türkiye’nin ihracatı ve uluslararası rekabet gücü üzerinde de doğrudan etkiler yaratabileceği ifade ediliyor. İhracat zincirinde aksamalara yol açabilecek bu durumun, ekonomik dengeler açısından önemli bir risk oluşturduğu belirtiliyor.

Sektörde uluslararası taşımaların önemli bir kısmı önceden yapılan navlun sözleşmeleriyle yürütülürken, bu sözleşmeler imzalandıkları dönemin ekonomik koşullarına göre hazırlanıyor. Ancak son dönemde yaşanan ani ve yüksek maliyet artışlarının sözleşmelere yansıtılması kaçınılmaz hale geldi. Uzmanlar, bölgedeki savaş kaynaklı bu maliyet artışlarının “mücbir sebep” kapsamında değerlendirilebileceğini, oluşan yükün yalnızca taşımacılara bırakılmasının adil olmadığını dile getiriyor.

Öte yandan, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırılar sonrası İran’ın misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı bu ülkelerle bağlantılı ticari gemilere kapatması, küresel deniz taşımacılığında ciddi bir krize yol açtı. Boğazda geçişlerin büyük ölçüde durmasıyla birlikte, başta Basra Körfezi olmak üzere bölgede çok sayıda gemi beklemek zorunda kaldı.

İran yönetimi, ABD ve İsrail dışındaki ülkelere ait gemilerin belirlenen güvenlik kurallarına uymaları şartıyla geçiş yapabileceğini açıklarken, İran Silahlı Kuvvetleri yetkilileri boğazdaki geçiş düzeninin tamamen değiştiğini ve bundan sonra hangi gemilerin geçiş yapabileceğine kendilerinin karar vereceğini duyurdu.

Gemi takip platformu MarineTraffic verilerine göre, 20–22 Mart tarihleri arasında Hürmüz Boğazı çevresinde yaklaşık 1900 ticari gemi hareket edemeden bekledi. Bu gemiler arasında dökme yük gemileri, petrol ve kimyasal tankerleri, konteyner gemileri ve LPG taşıyıcıları önemli yer tutuyor. Veri analitik şirketi Vortexa’ya göre ise bölgede mahsur kalan tankerlerde yaklaşık 190 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü bulunuyor.