Dünya Ekonomisi
Gelişen Piyasalar Üçlü Baskı Altında: Enerji Şoku, Borç Yükü ve Güçlenen Dolar
Enflasyon yükselirken büyüme yavaşlıyor, merkez bankaları sıkışıyor, yatırımcı güveni zayıflıyor, fonlar geri çekiliyor.
İran savaşı sonrası enerji fiyatlarındaki sert yükseliş, güçlü dolar ve artan borç yükü gelişen ekonomileri üçlü bir baskı altına aldı. Enflasyon yükselirken büyüme yavaşlıyor, merkez bankaları sıkışıyor, yatırımcı güveni zayıflıyor.
Enerji Şoku: En Kırılganlar Gelişen Ülkeler
İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatması, petrol, dizel ve doğal gaz fiyatlarında sert yükselişe yol açtı. Bu durum:
- Gıda
- Gübre
- Ulaşım
maliyetlerini küresel ölçekte artırırken, en büyük darbeyi gelişmekte olan ülkeler alıyor.
Birçok Afrika ülkesinde enerji ve ulaşım kalemlerinin enflasyon sepetindeki payı %15–25 seviyesinde. Bu da enerji şokunun doğrudan tüketici fiyatlarına yansımasını hızlandırıyor.
Dolar Güçleniyor, Borç Yükü Ağırlaşıyor
Savaşın başlamasından bu yana ABD doları küresel para birimleri karşısında yaklaşık %0,85 değer kazandı. Bu gelişme:
- Döviz cinsinden borçların maliyetini artırıyor
- Borç servisini zorlaştırıyor
- Rezervleri eritiyor
Zaten kırılgan olan birçok ekonomi için bu durum ciddi bir finansal stres yaratıyor.
Enflasyon Yükseliyor, Faizler Yüksek Kalıyor
Enerji kaynaklı enflasyon, merkez bankalarını zor durumda bırakıyor:
- Enflasyon yükseliyor
- Faiz indirimleri erteleniyor
- Ekonomik büyüme yavaşlıyor
Bu da klasik bir “yüksek enflasyon + düşük büyüme” kombinasyonunu, yani stagflasyon riskini artırıyor.
Yatırımcı Kaçışı Başladı
Gelişen piyasalara yönelik risk iştahı hızla zayıflıyor:
- MSCI Gelişen Piyasalar Endeksi yıl başından bu yana kazançlarını sildi
- Mart ayında tahvil ihraçları 2009’dan bu yana en düşük seviyeye indi
Bu tablo, sermaye çıkışlarının hızlandığını gösteriyor.
Borç Krizi Riski Büyüyor
Zaten yüksek olan borç yükü daha da ağırlaşıyor:
- 2022–2024 döneminde gelişen ülkeler, aldıklarından 741 milyar dolar daha fazla borç geri ödemesi yaptı
- Borçlanma maliyetleri pandemi öncesine göre iki katına çıkarak %10 seviyesine ulaştı
- Düşük gelirli ülkelerin tahvillerinin %29’u 2026’ya kadar vadesine ulaşacak
Bu durum, bazı ülkelerde temerrüt riskini artırıyor.
En Kırılgan Ülkeler
🔴 Mısır
- Yüksek enerji ithalatı
- Büyük yakıt sübvansiyonları (%28 bütçe payı)
- Yüksek dolar borcu
- Zayıflayan turizm ve Süveyş gelirleri
🔴 Pakistan
- Petrol fiyatları %25 arttı
- 1 milyar dolarlık borç geri ödeme baskısı
- Körfez’e bağımlı döviz girişleri
🔴 Bangladeş
- Elektriğin %50’si LNG’ye bağlı
- Enflasyon %9’un üzerinde
- Rezerv baskısı artıyor
🔴 Zambiya
- Borç servisi GSYH’nin %10’u
- Gübre ithalatına yüksek bağımlılık
🔴 Sri Lanka
- 2022 krizinin etkileri sürüyor
- Yakıt kısıtlamaları devam ediyor
🔴 Güney Afrika
- Yüksek yabancı yatırımcı payı
- Kur baskısı ve sermaye çıkışı riski
🔴 Türkiye
- Yüksek faiz (%35+)
- Kurda değer kaybı
- Rezervlerde ciddi erime (23 milyar dolar)
- Politika alanı sınırlı
🔴 Hindistan ve Filipinler
- Enerji ithalatına yüksek bağımlılık
- Kur baskısı ve enflasyon riski
KÜRESEL EKONOMİ: İran Savaşı Bir Ayda Dengeleri Nasıl Altüst Etti?
Büyük Fonlar Geri Çekiliyor
Fransa merkezli Indosuez Wealth Management, artan jeopolitik riskler ve enerji fiyatları nedeniyle:
- Gelişen piyasa hisselerindeki ağırlığını azalttı
- ABD piyasalarına yönelimini artırdı
Şirket, kısa vadede risklerin arttığını belirtse de uzun vadede gelişen piyasalar için temkinli iyimserliğini koruyor.
Tahvil Piyasasında Satış Dalgası
2025’te güçlü performans gösteren gelişen piyasa tahvilleri, 2026’da baskı altında:
- Getiriler %3,8 düştü
- Faizler yüksek kalmaya devam ediyor
- Risk primleri yükseliyor
Özellikle yerel para cinsinden tahviller, kur değer kaybı nedeniyle daha fazla zarar görüyor.
Genel Değerlendirme: Üçlü Sıkışma
Gelişen piyasalar şu anda üçlü bir baskı altında:
- Enerji fiyat şoku
- Güçlenen dolar
- Yüksek borç yükü
Bu kombinasyon:
- Enflasyonu artırıyor
- Büyümeyi zayıflatıyor
- Finansal kırılganlığı derinleştiriyor
Önümüzdeki dönemde savaşın uzaması halinde, özellikle düşük gelirli ülkelerde borç krizlerinin daha görünür hale gelmesi bekleniyor.
Kaynak: Uluslararası finans kuruluşları, RBC, Indosuez WM, piyasa verileri
Yazar: WS37 News Desk
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
