FT İran Savaşı’nın Global Ekonomiye Faturasını Çıkardı

İran Savaşı Küresel Ekonomiyi Nasıl Etkiler? Kritik Kanal: Petrol

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının bölgesel çatışmaya dönüşmesi, küresel ekonomi açısından en kritik başlığı yeniden gündeme taşıdı: petrol fiyatları. Hürmüz Boğazı’ndan enerji akışının kesintiye uğraması halinde petrol fiyatlarında sert bir sıçrama yaşanabilir. Ancak akış sürerse ve OPEC+ üretim artışı devreye girerse küresel büyüme üzerindeki etki sınırlı kalabilir.

---

Küresel Ekonomi Şimdiye Kadar Dayanıklıydı

Son bir yılda:

• Donald Trump’ın başlattığı ticaret savaşı

• ABD Merkez Bankası’na (Fed) yönelik sert eleştiriler

• Müttefiklere yönelik sert çıkışlar (örneğin Grönland)

gibi gelişmelere rağmen küresel büyüme dirençli kaldı.

Enflasyon gerilemeye devam etti, Avrupa başta olmak üzere birçok borsada yeni zirveler görüldü.

Ancak İran’a yönelik saldırıların bölgesel savaşa dönüşmesi, bu görece olumlu tabloyu tehdit edebilecek yeni bir risk oluşturuyor.

---

Kritik Soru: Hürmüz Boğazı Açık Kalacak mı?

Küresel petrolün yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. İran’ın güney kıyısı boyunca uzanan bu geçidin kapanması, küresel enerji piyasalarında ciddi bir şok yaratabilir.

İki temel senaryo öne çıkıyor:

1️⃣ En Kötü Senaryo: Tam ve Uzun Süreli Kapanma

• Hürmüz trafiği tamamen ve uzun süre kesilir.

• Petrol fiyatı 100 doların üzerine çıkar.

• Doğalgaz piyasaları da etkilenir.

• Küresel enflasyon yeniden yükselir.

Uzmanlara göre böyle bir durumda Brent petrol 100 doların üzerine, hatta 120 dolara kadar çıkabilir.

Her 10 dolarlık kalıcı artışın küresel büyümeyi 10–20 baz puan aşağı çekebileceği belirtiliyor.

---

2️⃣ Daha Olası Senaryo: İran Petrolünün Devre Dışı Kalması

Daha muhtemel görülen senaryoda:

• Hürmüz tamamen kapanmaz.

• Ancak İran’ın petrol satışları büyük ölçüde durur.

• Petrol fiyatı 80 dolar ve üzerine çıkar.

Bu durumda OPEC+ üretim artışı etkili olabilir. Nitekim grup, nisan ayında üretimi günlük 206 bin varil artırma kararı aldı.

Uzmanlara göre 10 dolarlık bir artış enflasyon ve büyüme üzerinde dramatik etki yaratmayabilir. Ancak fiyatların birkaç çeyrek boyunca yüksek kalması tabloyu değiştirir.

---

100 Dolarlık Petrol ABD’yi Nasıl Etkiler?

ABD enerji açısından büyük ölçüde kendine yeterli hale gelmiş durumda. 2024’te tüketilen enerjinin yalnızca %17’si ithal edildi.

Ancak bu durum, küresel petrol fiyat artışlarının ABD’yi etkilemeyeceği anlamına gelmiyor.

• Benzin fiyatları yükselir.

• Tüketici güveni zayıflar.

• Enflasyon %2,4’ten %4’ün üzerine çıkabilir.

Bu da Fed’in faiz indirimlerini ertelemesine neden olabilir.

---

Çin ve Asya Ekonomileri Daha Kırılgan

Hürmüz’den geçen petrol ve LNG’nin büyük kısmı Asya’ya gidiyor.

• Çin

• Hindistan

• Japonya

• Güney Kore

başlıca alıcılar arasında.

Ciddi bir kesinti, özellikle Çin ekonomisi için önemli bir darbe anlamına gelebilir.

Capital Economics’e göre Brent’in 100 dolara çıkması küresel enflasyona %0,6–0,7 katkı yapabilir.

---

Avrupa ve İngiltere İçin Etkiler

Euro Bölgesi enflasyonu %1,7 seviyesinde ve hedefin altında. Bu nedenle Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadede politika değişikliğine gitmeyebileceği belirtiliyor.

Ancak İngiltere için tablo daha hassas. Faiz indirimi konusunda zaten bölünmüş olan İngiltere Merkez Bankası, petrol fiyatlarındaki sert artış nedeniyle daha temkinli davranabilir.

---

Dolar Güçlenebilir

Tarihsel olarak Orta Doğu kaynaklı enerji şokları doların değer kazanmasına yol açıyor.

Analistlere göre:

• Petrol fiyatındaki her %10’luk artış

• Dolar endeksinde %0,5–1 arası yükselişe neden olabilir.

---

Finansal Piyasalar Zaten Kırılgandı

Küresel piyasalar zaten:

• ABD tarifeleri

• Yapay zekâ hisselerindeki sert satışlar

• Bankacılık sektöründeki baskılar

nedeniyle kırılgan bir dönemden geçiyor.

Uzun süreli bir enerji şoku:

• Hisse senedi piyasalarında güven kaybını artırabilir

• Şirket yatırımlarını erteleyebilir

• Küresel büyüme beklentilerini zayıflatabilir

---

Ancak Dayanıklılık Sürüyor

Bazı ekonomistler ise daha iyimser. Son bir yılda birçok jeopolitik şoka rağmen küresel ekonomi ve ticaret beklenenden daha dirençli performans gösterdi.

Asıl belirleyici faktör:

• Petrol fiyatlarının ne kadar yükseleceği

• Bu seviyelerde ne kadar kalacağı

olacak.

---

Sonuç

İran merkezli çatışmanın küresel ekonomiye etkisi doğrudan askeri gelişmelerden çok, enerji piyasaları üzerinden şekillenecek.

Hürmüz açık kalır ve petrol fiyat artışı sınırlı olur ise:

• Küresel büyüme rotasından ciddi sapma yaşanmayabilir.

Ancak petrol 100 doların üzerine çıkar ve kalıcı hale gelirse:

• Enflasyon yeniden hızlanabilir

• Merkez bankaları faiz indirimlerini askıya alabilir

• Küresel finansal piyasalarda yeni bir dalgalanma dönemi başlayabilir

 

Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]