Döviz
Orta Doğu Krizi Dolar Likidite Şoku Yarattı
Yatırımcılar belirsizlik ortamında dünyanın en likit varlığı olarak görülen dolara yönelirken uzmanlar, dolar merkezli finansal sistemden çok kutuplu bir yapıya geçiş sürecinin kriz dönemlerinde ciddi dalgalanmalara yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Orta Doğu’da hızla tırmanan savaş, küresel piyasalarda dolar talebini keskin biçimde artırdı. Yatırımcılar belirsizlik ortamında dünyanın en likit varlığı olarak görülen dolara yönelirken uzmanlar, dolar merkezli finansal sistemden çok kutuplu bir yapıya geçiş sürecinin kriz dönemlerinde ciddi dalgalanmalara yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Savaş Güvenli Liman Talebini Artırdı
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla genişleyen Orta Doğu savaşı küresel piyasalarda güvenli liman talebini yeniden artırdı.
Belirsizlik ortamında yatırımcılar hızla ABD dolarına yönelirken, bu durum doların değerinde keskin bir yükselişe yol açtı.
Son günlerde yaşanan piyasa hareketleri, küresel finans sisteminin halen büyük ölçüde dolar likiditesine bağımlı olduğunu bir kez daha ortaya koydu.
Küresel Piyasalarda Sert Dalgalanma
Orta Doğu’daki savaşın yarattığı şok küresel piyasalarda sert hareketlere neden oldu.
Yılın ilk iki ayında güçlü performans gösteren bazı borsalar hızla değer kaybetti. Örneğin:
-
Güney Kore KOSPI endeksi, şubat sonuna kadar %50 yükseldikten sonra iki gün içinde yaklaşık %20 geriledi.
Aynı dönemde:
-
Özel kredi fonlarından çıkışlar hızlandı
-
Dolar iki gün içinde %2’ye kadar yükseldi
-
ABD tahvil faizleri hızla arttı
Uzmanlara göre bu hareketler yalnızca jeopolitik riskleri değil aynı zamanda küresel likidite sıkışması korkusunu da yansıtıyor.
“Sorun Büyüme Değil, Likidite”
Satori Insights kurucusu Matt King’e göre doların bu kadar hızlı yükselmesinin nedeni ekonomik beklentilerdeki ani değişim değil.
King’e göre asıl sorun piyasalardaki likidite akışının hızla tersine dönmesi.
Son aylarda riskli varlıklarda oluşan spekülatif köpüğün hızla çözülmesi, yatırımcıların nakit ve dolar talebini artırdı.
King bu durumu şöyle özetliyor:
“Bu hareket büyüme ya da enflasyon beklentilerindeki değişimden kaynaklanmıyor. Bu tamamen para akışıyla ilgili. Yatırımcılar hızla likiditeye yöneliyor.”
Başka bir deyişle, doların uzun vadede zayıflayacağı yönündeki tartışmalar sürse bile kriz anlarında yatırımcıların ilk tercihi hâlâ dolar oluyor.
Dolar Hâlâ Küresel Sistemin Merkezi
Son yıllarda doların küresel finans sistemindeki hakimiyetinin azaldığı yönünde tartışmalar artıyor.
Bu süreç aslında yeni değil.
Doların küresel rezervlerdeki payı:
-
2000’li yılların başında %70’in üzerindeydi
-
bugün ise yaklaşık %57 seviyesine geriledi
Bu gerilemenin arkasında iki önemli gelişme bulunuyor:
-
Euro’nun 1999’da piyasaya çıkması
-
Çin’in 2001’de Dünya Ticaret Örgütü’ne katılması
Buna rağmen dolar küresel finans sisteminin merkezinde yer almaya devam ediyor.
Küresel İşlemlerin Büyük Bölümü Hâlâ Dolarla
Uluslararası Ödemeler Bankası verilerine göre dolar:
-
küresel döviz işlemlerinin %89’unda yer alıyor.
Bu oran son 25 yılın en yüksek seviyelerinden biri.
Karşılaştırma açısından:
-
Euro, döviz işlemlerinin yalnızca %29’unda yer alıyor.
Ayrıca:
-
uluslararası ödemelerin yaklaşık %50’si dolar üzerinden yapılıyor
-
bankacılık sistemindeki uluslararası kredilerin yaklaşık %55’i dolar cinsinden
Petrol ticaretinde de dolar hâlâ baskın.
Bugün küresel petrol ticaretinin yaklaşık %80’i dolar üzerinden fiyatlanıyor.
Çok Kutuplu Para Sistemi Tartışması
Kaliforniya Üniversitesi Berkeley kampüsünden ekonomist Barry Eichengreen, küresel para sisteminin giderek çok kutuplu bir yapıya doğru evrildiğini söylüyor.
Eichengreen’e göre bu dönüşüm teorik olarak olumlu olabilir.
Çünkü tıpkı doğadaki çeşitlilik gibi finans sisteminde de farklı rezerv para birimlerinin bulunması sistemi daha dayanıklı hale getirebilir.
Ancak şu anda böyle bir sisteme geçiş için yeterli alternatif bulunmuyor.
Eichengreen’e göre:
“Doların yerini alabilecek açık bir alternatif henüz yok. Bu yüzden geçiş sürecinin çok yavaş ve sorunsuz ilerlemesini umuyoruz.”
Ancak son dönemdeki jeopolitik gelişmeler bu sürecin beklenenden daha sarsıntılı olabileceğini gösteriyor.
Barry Eichengreen
Küresel Sistem “Kırılgan Bir Noktada”
Eichengreen’e göre dünya ekonomisi şu anda oldukça hassas bir dönemden geçiyor.
Son yıllarda:
-
ticaret savaşları
-
jeopolitik gerilimler
-
askeri çatışmalar
giderek artıyor.
Bu gelişmeler, küreselleşmenin ve ABD liderliğindeki uluslararası düzenin zayıfladığı bir dönemde yaşanıyor.
Bu nedenle doların küresel finans sistemindeki rolü azalırken yeni bir sistemin henüz tam oluşmamış olması ciddi bir kırılganlık yaratıyor.
Eichengreen durumu şöyle özetliyor:
“Henüz doların yerini alabilecek alternatif bir küresel likidite kaynağı yok. Bu nedenle tarihsel olarak oldukça hassas bir dönemdeyiz.”
Kriz Anlarında Dünya Hâlâ Dolara Koşuyor
Orta Doğu’daki son kriz bu gerçeği bir kez daha ortaya koydu.
Her ne kadar doların küresel hakimiyetinin uzun vadede zayıflayabileceği tartışılsa da, piyasalarda belirsizlik arttığında yatırımcıların ilk refleksi hâlâ aynı:
Dolara yönelmek.
Bu nedenle uzmanlar önümüzdeki dönemde küresel finans sisteminin çok kutuplu bir yapıya geçiş sürecinde daha sık likidite şokları yaşayabileceği uyarısında bulunuyor.
Kaynak: Reuters
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
