Ekonomi
Piyasada madeni para kalmadı, hurdacılar sevindi
Gresham Kanunu’nun söylediği gibi, kötü para iyi parayı kovuyor. Türkiye’de asla kırılamayan bir enflasyon algısı oluşuyor. TCMB gelecek hafta faiz kararı verirken, bu gerçekleri göz önüne alacak mı?
1 TL madeni paranın maliyeti 3 TL’yi geçerken, 25 kuruşun maliyeti 1.86 TL, 50 kuruşun maliyeti 2.63 TL’ye yükseldi. Dövizlerdeki artışlarla birlikte metal alaşımlarının fiyatlarının yükselmesi, fırsatçılara yeni bir kazanç kapısı oluşturdu. Piyasada 1 TL bulmak neredeyse imkansız hale geldi. Gresham Kanunu’nun söylediği gibi, kötü para iyi parayı kovuyor. Türkiye’de asla kırılamayan bir enflasyon algısı oluşuyor. TCMB gelecek hafta faiz kararı verirken, bu gerçekleri göz önüne alacak mı?
1 TL’lik madeni paranın üretim maliyeti, artık maddi değerini aşarak 3 TL’yi geçti. Madeni paraların yapımında kullanılan bakır, çinko ve nikel gibi alaşımların fiyatlarının artmasıyla birlikte fırsatçılar için yeni bir kazanç kapısı açıldı.
Şu anda piyasada 1 TL bulmak neredeyse imkansız hale geldi. Çıkan paralar hızla toplanıp hurdacılara satılarak haksız kazanç elde ediliyor. Diğer taraftan, 25 kuruşun üretim maliyeti 1.86 TL’ye, 50 kuruşun maliyeti ise 2.63 TL’ye yükseldi.
Show Haber’de yer alan habere göre, Dövizdeki sınırlı artışlar, metal paralarda kullanılan alaşımların değerini de etkiledi. Bu da bozuk paraların üretim maliyetlerinin nominal değerlerini aşmasına yol açtı. Örneğin, 1 TL’lik madeni paranın maliyeti artık 3 TL’yi geçti. Bu maliyet artışı nedeniyle10 TL’lik bir ekmeği almak için üç adet 1 TL kullanmak yerine, aynı miktarda para ile 10 TL’lik ekmek almak mümkün hale geldi.
Enflasyon madeni paraların hurda değerini tedavül değerinin üzerine çıkarttı, bunlar hızla piyasadan çekiliyor. Artık banknotlar da günlük alışveriş ihtiyaçlarını karşılamaya yetmiyor. Ünlü ekonomist Gresham’a göre, göreli nominal değerleri aynı, fakat külçe değerleri farklı iki madeni paradan külçe değeri yüksek olan dolaşımdan çekilir. Böylelikle, külçe değeri küçük olan para -Thomas Gresham bu parayı kötü para olarak adlandırır-, külçe değeri yüksek olan parayı -yani iyi parayı- kovmuş olur.
Kredi kartı harcamalarındaki artışın önemli bir bölümü bu nedenden kaynaklanıyor. Bu manzaraları 1990’larda da görmüştük. Metal paralar nikelden değil aluminyumdan imal ediliyordu. Vatandaş aylık maaşını alınca döviz bürolarına koşup hemen dolar veya Euro’ya çeviriyordu.
Tüm bunlar toplumda asla kırılamayan bir enflasyon algısının ispatı. TCMB’nin Aralık PPK toplantısında faiz kararı verirken, bu olguları da dikkate alması lazım. TUIK verilerin göre enflasyon düştü iddiasında bulunup faiz indirmek, Türkiye’yi 1990’lara geri götürebilir.
