Batının petrol ambargosu Rusya’ya 150 milyar dolara mal olacak

Çok fazla tartışmadan sonra, Batı’nın petrol fiyatı sınırı aralık ayında varil başına 60 dolardan, yaklaşık 85 dolarlık gösterge Brent ham petrolünün mevcut piyasa fiyatının altında açıklandı.

Sınır, artı Rusya’ya ve özellikle enerjiye yönelik daha geniş Batı yaptırımları, uluslararası işletmelerin Rus petrolünü ve enerjisini satın almasını zorlaştırdı. Özellikle Rus petrolünün ticaretindeki komplikasyonlar, Rus petrolüne büyük bir indirim uygulanmasına neden oldu (%30-%40). Petrol fiyatı sınırı 60 dolar olarak belirlenmiş olabilir, ancak Ural petrol karışımı şimdi bundan önemli ölçüde daha düşük işlem görüyor.

Yukarıdakilerin hepsinin net sonucu, Rusya’nın Avrupa’ya yaptığı eski gaz satışlarının fiziksel hacminin yarısından fazlasını kaybetmesi ve Avrupa’daki gaz fiyatlarının şimdi Şubat öncesi seviyelere geri dönmesi. Bu, Rusya’nın 2023’te potansiyel olarak 50 milyar dolar kaybetmesi demek.

Petrole gelince, Urallar Brent’e göre %30-%40 indirimle işlem görmeye devam ederse, Brent 70-80 dolar arası işlem görse bile, Rusya petrol ihracat gelirlerinden 100 milyar dolar daha kaybettiğini görebilir. Potansiyel olarak bu, bu yıl toplam 150 milyar dolarlık bir kayıp demek bu.

Düşük enerji ihracatı gelirleri, Rusya’nın daha geniş reel GSYİH büyümesini de yavaşlatacak ve vergi gelirleri de düştüğü için mali tarafta çifte sıkıntı yaratacak.

2022’de Rusya’nın bütçe açığı GSYİH’nın yaklaşık %2,3’ü. Ancak Urallar petrol fiyatları şu anda varil başına 50 doların oldukça altında işlem görürken, şimdi artan askeri ve sosyal harcamaların yükünü de taşıyan açık, GSYİH’nın %6-7’sine fırlayabilir. Maliye Bakanlığı, rublenin zayıflamasına izin vererek, düşük dolar petrol gelirlerinin ruble değerini artırarak bunu bir miktar hafifletebilirken, bu makroekonomik finansal istikrar için daha geniş riskler doğuracak ve muhtemelen sermaye kaçışını hızlandıracak.

Bütün bunlar, Vladimir Putin’in geçen yıl şubat ayında Ukrayna’nın tam kapsamlı işgalini başlattığında yaptığı hesaplamaların hatasının altını çiziyor. Kremlin’in düşüncesinin bir kolu, Avrupa’daki karbon enerjisi geçişini hızlandırma çabalarının enerji bağımlılığını azaltacağı ve böylece Rusya’nın Ukrayna üzerindeki kaldıracını azaltacağı sonucuna varmıştı. Putin’in (en azından kısmen) bunun “ya şimdi ya hiç” varsayımı yanlıştı. Gerçekten de, 2021’in sonlarına doğru Avrupa, Rus enerjisine, özellikle de gaza neredeyse maksimum bağımlılığa ulaşmıştı ve bundan sonra sadece azalması beklenebilirdi.

Putin’in Avrupa’ya neden olduğu ikilem şuydu: Kıtaya, evleri ve enerji endüstrisini ısıtmak için gaza olan ihtiyacı göz önüne alındığında, bu nispeten ucuz ve kritik arzı sürdürmeyi mi daha çok önemsediği yoksa Ukrayna’yı mı daha fazla önemsediği soruldu.

Topyekûn işgalden sonraki ilk birkaç ay içinde ve Avrupa kışa girerken, Putin’in hesaplamasının iyi değerlendirildiğini gösteren çok şey vardı. Petrol fiyatları, işgalden hemen sonraki dönemde 20-25 dolar artarak varil başına 105 doların üzerine çıktı. Bu arada, gaz fiyatları fırladı ve bazı durumlarda yaz sonuna kadar 20 kattan fazla arttı, çünkü piyasalar Avrupa’daki gaz depolama seviyeleri ve Avrupa’nın kışı Rus arzının azalmasıyla atlatma kabiliyeti konusunda endişelendi. Konuşulanlar popüler hoşnutsuzluk, enerji karnesi, arz kesintileri ve Avrupa’nın büyümesine ve ekonomik faaliyetine potansiyel olarak yıkıcı bir darbe hakkındaydı.

Batı’nın Rus petrol ve enerji alımlarını sınırlayan yaptırımları, Rusya’nın ellerine oynayan ve fiyatları yükselten ve Rusya’ya gelir akışlarını sapkın bir şekilde destekleyen ters etki olarak görüldü. Kasım ayı itibariyle, ülkenin bütçe petrol gelirleri yıllık bazda üçte bir oranında daha yüksek seyrediyordu ve Rus hükümet yetkililerinin tam yıllık bütçe açığının GSYİH hedef açığının %1,2’sinden de iyi geleceğine dair kendinden emin tahminler getirdi. Ödemeler dengesi verileri Rusya için de benzer şekilde cesaret vericiydi; Merkez Bankası, cari hesap fazlasının 2022’nin ilk 11 ayında 226 milyar dolara yükseldiğini ve bir önceki yılın 108 milyar dolarlık fazlasının iki katından fazla arttığını gösterdi.

Putin tüm kartlara sahip gibi görünüyordu ve Avrupa’nın sonunda tokalaşacağını bekliyordu.

Peki neyi yanlış anladı?

Tim Ash / Center for European Policy Analysis (CEPA)