Güldem Atabay: Bütçe rakamlarının şifreleri-Ekonomik büyümeye destek el değiştiriyor

Türkiye ekonomisinde kalan son kalelerden bir tanesi de her şeye rağmen bütçe. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı Ağustos verileri bu açıdan ilginç detaylar içermekte.

Özetle, bütçe tarafındaki detaylar 2021 ikinci yarıdaki büyüme resmini oryaya koyuyor: Kamu harcamalarının artmakta ve büyümeye olumlu yönde katlı yapmakta.  Hane halkı harcamalarda freni köklememiş olsa da anlamlı şekilde yavaşlamış durumda.  Ve artan ihracat , ithalatta yine önemli sıçramaları beraberinde getirmekte. Cari açık problemi gidici değil. Bütçe açığı GSMH oranı açısından OVP’de açıklanan  %3,5 açık tutturulabilir ancak Türkiye ekonomisinin dengeli ve sürdürülebilir bir yapıda olduğunu söylemek kolay değil.

Detaylar aşağıda.

Aylık 40,8 milyar lira bütçe fazlası dikkat çekici oranda kuvvetli.  Bu sayede yılın ilk sekiz ayında bütçe açığı da 37,5 milyar liraya gerilemiş oluyor ki geçen pandemi yılının kötü rakamlarına kıyasla %66,2 oranında bir iyileşme söz konusu.

Detaylara bakınca, Ağustosta bütçe gelirlerinin 2020 Ağustos’una göre %35 artarak 146,5 milyar liraya çıkmasına karşılık aylık bütçe giderlerinin %31,6 artışla 105,7 milyar liraya yükselmesi; aylık gelirin giderin oldukça üzerinde kalabilmesi ilk önemli nokta.  Hazine’den gelen açıklamaya göre, vergi yapılandırmasından ekstradan 6,2 milyar lira bütçeye girmesi de gelir tarafındaki performansı güçlendirmekte.

Giderler tarafının bası sürprizli kalemlerde sıkı kontrol altına kaldığı izlenimi detaylardan doğrulanıyor.  Örneğin Ağustos ayında personel giderleri sadece yıllık %20,6 artmış; neredeyse enflasyon kadar. Asıl faiz harcamalarının %14,8 artışla sınırlı kalması dikkat çekmekte ki bu da iç borçlanmaya verilen ağırlığın geçen senenin anormal yüksek seviyesi sonrasında azaltılması ile bağlantılı. Zaten Ocak-Ağ. dönemi faiz giderleri artışı %40 ile oldukça yüksek; geçen yıl iç borçlanmaya verilen ağırlık ve artan faizler bu yükselmenin nedenleri.

Fakat aynı saptamayı diğer harcamalar kalemi için yapmak kolay değil.

Ekonomik büyümeye önemli katlı verebilecek şekilde “mal ve hizmet alımları”ndaki artış aylık bazda %39,5 ki bu kalemin Ocak-Ağustos kümülatif yıllık arışı %16 ile sınırlı.  Demek ki son aylarda kamu harcamaları yoluyla ekonomiye verilen destek artmakta. Hatta bunun seçim öncesi döneme gelmesi de önemli. Aynı tabloyu çok daha büyük bir harcama kalemi olan “cari transferler” kaleminden de izlemek mümkün.  Ağustos 2021- Ağustos 2020 arası artış %31,6 iken aynı kalemde ilk sekiz ayın toplamının geçen yılın aynı döneminin toplamına göre artışı %15 ile sınırlı.

Kamu harcamalarında gaza basılmış durumda aslında fakat gelir tarafının göreceli gücü genel bütçe dengesinin iyileşmesini sağlarken, baz yılındaki gelir zayıflığı da büyük resmin daha sağlıklı görünmesine neden olmakta.

Harcamalar tarafındaki ikili yapı yanında gelir tarafında da ilginç detaylar var. Ağustosta “vergi gelirleri” %33,2 artmış durumda; ilk sekiz aydaki performans da sağlam: artış %39,7. Fakat burada bir ivme kaybı var. “Kurumlar vergisi”ndeki şaşırtıcı Ağustos performansına rağmen (+%64,2) sekiz aylık kümülatif artış geçen yıla kıyasla %50 ile sınırlı.  Vergi ötelemeleri ve ekonomik canlanmanın yasaklar kalktıkça sanayi sektöründe geri dönmesi burada sürükleyici etken.

Toplam vergi gelirlerindeki ivme kaybının nedeni de aslında” ÖTV gelirleri”nde gizli. Ekonomik aktivitenin barometresi olarak bakılabilecek ÖTV gelir Ağustos ayında geçen yıla göre %21 daralmış durumda.  Geçen sene verilen kredilerle hızlanan tüketim bu sene faiz artışları sonucu yavaşlamış, kredi talebi de yumuşamakta. Zaten ilk sekiz aydaki ÖTV artışı sadece %8 ile enflasyonun yarsı kadar neredeyse; reel bazda daralmakta yani. Ağustos ayına özel, eşel mobil sistemi ne bağlı petrol ve doğalgazdan alınan ÖTV’deki % 64,4 düşüş de etkili.

Dolayısıyla “mal ve hizmet gelirleri” de Ağustos’ta önceki Ağustos’a kıyasla %6,2 daralmış. Sekiz aylık toplamda artış %28,4. Yılın ilk sekiz ayında %94 artan” KDV gelirleri”nin artış hızının Ağustos’ta %27’ye gerilemesi de atlanmamalı.

Güldem Atabay