Türkiye’de hükümete yakın medyaya para aktı

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı’na bağlı olan Basın İlan Kurumu’nun (BİK) kamuoyundan saklanan raporları, iktidarı destekleyen gazetelerin nasıl zengin edildiğini, muhalif gazetelerin ise nasıl cezalandırıldığını ortaya koydu.

DW Türkçe’nin haberine göre, hükümet yanlısı yayın yapan gazetelere geçen yıl yaklaşık yüzde 78’lik oranla BİK’ten 141 milyon 932 bin TL’nin üzerinde kamu kaynağı verildi. Sözcü ve Cumhuriyet’in arasında bulunduğu 9 muhalif gazete ise resmi ilanların ancak yüzde 22’ni alabildi. Buna karşılık gazetelere verilen ilan kesme cezaları 2020’de yüzde 150 artış gösterdi. Ulusal gazetelere verilen cezaların yüzde 97’si BirGün, Cumhuriyet, Evrensel, Korkusuz ve Sözcü’ye kesildi.

Basın İlan Kurumu, faaliyet raporlarını Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçildikten sonra kamuoyuyla paylaşma uygulamasına son verdi. BİK, denetimi İletişim Başkanlığı’na aktarıldığından bu yana, ne tiraj verilerini ne de resmi ilan dağıtım bilgilerini paylaşıyor. Kurumun “sır gibi” sakladığı resmi ilan dağıtım bedelleri ile ilan kesme cezalarına ise DW Türkçe ulaştı. Rapordaki veriler, kamu kaynaklarının nasıl iktidar destekçisi gazetelere dağıtıldığını gözler önüne serdi.

Yüzde 78’i iktidar destekçisi basına

BİK, 2020’de 416 milyon 182 bin TL tutarında ilan ve reklam dağıttı. Bunun 182 milyon 492 bin 436 lirası ulusal yayın yapan 30 gazeteye gitti. Hükümet destekçisi yayın yapan ulusal gazeteler yaklaşık yüzde 78’lik payla BİK’ten 141 milyon 932 bin liranın üzerinde para alırken destekçi olmayan, muhalif gazeteler resmi ilanla verilen kamu kaynağının sadece yüzde yaklaşık 22’sini alabildi.

Yüzde 36 Demirören ve Turkuvaz’ın

Resmi ilanlar yoluyla kaynak aktarılan gazeteler arasında Turkuvaz ve Demirören grubu gazeteleri büyük farkla ön sırada yer aldı. Bu toplam içinde Turkuvaz Medya Grubu’nun aldığı pay, 33 milyon 519 bin liranın üzerinde. Yani Turkuvaz Medya’nın 3 gazetesi, resmi ilan yoluyla dağıtılan toplam kamu kaynağının yüzde 18,37’sine sahip oldu.

Demirören Medya Grubu ise, gazetelerdeki genel toplam içinde 33 milyon 165 bin 512 liralık TL pay aldı. Turkuvaz ve Demirören gruplarının 3’er gazetesi, 30 gazetenin aldığı toplam resmi ilan bedelinin yüzde 36,54’ünü elde etti.

İlk sırada Sabah var

Sabah gazetesi 2020 yılında 7 milyon 835 bin 909 lira resmi ilan, 9 milyon 243 bin 571 lira resmi reklam ve 482 bin 56 lira hususi ilanla toplam 17 milyon 561 bin 538 lira kamu kaynağını sadece ilanlar yoluyla aldı. Sabah’a, en yakın rakibi Hürriyet’ten 4 milyon liradan fazla resmi ilan bedeli aktarıldı.

Hürriyet gazetesine ise 2020 yılında toplam 13 milyon 353 bin 645 lira kamu kaynağı aktarıldı. Bunun 7 milyon 625 bin 570 lirası resmi ilan, 5 milyon 507 bin 839 lirası resmi reklam ve 220 bin 236 lirası ise hususi ilan oldu.

Demirören Grubu Sözcü’yü geçti

3’üncü ve 4’üncü sırada ise 9,9’ar milyon lira ile Posta ve Milliyet gazeteleri yer aldı. Tirajlarda yıl boyunca Sözcü’nün gerisinde kalan Demirören Grubu gazeteleri Milliyet ve Posta’ya aktarılan kaynağın Sözcü’den yaklaşık 400’er bin TL daha fazla olması dikkat çekti.

En çok resmi ilan bedeli aktarılan gazetelerde 5’inci sırada Yeni Şafak gazetesi yer aldı. Yeni Şafak, tirajlarda önüne geçemediği rakiplerini resmi ilan bedellerinde ise geride bıraktı. Yeni Şafak’a 2020 yılında aktarılan resmi ilan ve resmi reklam bedeli 9 milyon 662 bin 294 lira oldu.

Sözcü tirajda ilk üçte, ilanda 6’ncı sırada

Tirajlarda yıl boyunca ilk üç gazete arasında olmasına karşın Sözcü gazetesi resmi ilan gelirinde ancak 6’ncı sırada kendisine yer bulabildi. Basın İlan Kurumu, iktidarı eleştirel yayın yapan Sözcü’ye 2020’de resmi ilanlarla 9 milyon 539 bin 776 lira aktardı.

Türkgün sürprizi

2020 yılı boyunca MHP’ye yakın Türkgün gazetesi, resmi ilan yayınlamak için bekleme süresi içindeydi, yani resmi ilan alamıyordu. Buna karşın Basın İlan Kurumu, Cumhur İttifakı ortağı MHP’nin yayın organı olarak bilinen gazeteye “resmi reklam” yoluyla kamu kaynağı aktardı. Türkgün gazetesine 2020 yılında 1 milyon 336 bin 803 lira resmi reklam bedeli ödendi.

Hükümete yakın medyaya kepçeyle, muhaliflere kaşıkla

30 yaygın gazete içinde sadece 9’u doğrudan hükümet yanlısı yayın yapmayan ya da hükümete muhalif yayın çizgisinde olan gazeteler. Bunlar Korkusuz, Cumhuriyet, Evrensel, BirGün, Karar, Milli Gazete, Sözcü, Yeniçağ ve Yeni Asya. Bu 9 gazetenin Basın İlan Kurumu aracılığıyla aldığı ilan parası toplam 40 milyon 559 bin 953 lira.

Günlük Evrensel’in resmi ilan yayınlama hakkı 2019’dan bu yana durdurulduğu için, 2020’de hiç resmi ilan alamadı. Evrensel sadece 292 bin 966 resmi reklam aldı.

Buna göre; Karar 6 milyon 412 bin TL, Milli Gazete 6 milyon 49 bin TL, Yeniçağ 6 milyon 22 bin TL, Cumhuriyet 5 milyon 30 bin, Korkusuz 4 milyon 713 bin, BirGün 2 milyon 381 bin TL, Yeni Asya 116 bin TL toplam ilan ve reklam tutarı aldı.

Haberin tamamı burada.

Cezalar muhalif basına

Basın İlan Kurumu’nun 2019 ve 2020 yılı Faaliyet Raporları ise gazetelerin önemli gelir kaynağı olan resmi ilan yayınını engelleyen cezalardaki görülmemiş artışı ortaya koydu. Veriler, kurumun keyfi ve taraflı ilan kesme kararları verdiği, iktidara muhalif gazeteleri ekonomik kıskaca aldığı yönündeki eleştirileri güçlendirdi. Kamuoyundan sır gibi saklanan Basın İlan Kurumu resmi ilan cezalarına ilişkin iki yıllık bilanço şöyle: