Ekonomi
Recep Erçin: Geçiş döneminde istihdam kredisi şart
Yeni ekonomik modele geçiş sürecinde hem işçi hem de işveren kesiminin desteklenmesi şart. Asgari ücrette anlamlı bir artış yapılırken işletmelerin…
Yeni ekonomik modele geçiş sürecinde hem işçi hem de işveren kesiminin desteklenmesi şart. Asgari ücrette anlamlı bir artış yapılırken işletmelerin zor durumda kalmaması için ücret destek paketi gibi bir model devreye alınabilir.
Asgari ücret tespit komisyonu üçüncü toplantıda da uzlaşamadı. Daha önce bu sayfada kaleme aldığımız yazıda özellikle ihracatçı çevrelerde asgari ücret beklentisinin net 3 bin 700 ile 3 bin 800 TL civarında olduğunu not etmiştik. Elbette bu sözü edilen tutar her ne kadar son iki haftada yaşanan kur artışından önce olsa da resmi enflasyon oranı dikkate alındığında mevcut net ücrete kıyasla yüzde 35 civarında bir artışa denk geliyor. Yani yeniden değerleme oranı kadar. Asgari ücret konusunda sohbet ettiğimiz gelirinin önemli kısmını ihracattan elde eden firmalar kendilerinin zaten ara zam yaptıklarını ve bu anlamda ilave bir desteğe şimdilik ihtiyaç olmadığını belirtiyorlar. İhracatçının şu günlerde en önemli talebi döviz kurlarındaki aşırı dalgalanmanın durması. Nitekim Cumhurbaşkanı Erdoğan da son kabine toplantısının ardından benzer yönde bir mesaj verdi.
BEŞ BİN TL DE OLUR AMA!
Bazı iş insanları “Asgari ücret değil 4, 5 bin TL bile olabilir” diyorlar ancak vergi ve prim yüklerinin hafifletilmesi şartıyla. Her ne kadar şu dönemde döviz geliri olan firmalar asgari ücrette yapılacak düzeltmeyi kaldırabilecek finansal güce sahip olsalar da ilave vergi ve prim yükleri rekabet dezavantajı getirebilir endişesi var. Bunun yanında yerli üretim olmadığı için girdileri ithalata bağımlı olan veya yapılan iş itibarıyla döviz kuru artışından doğrudan etkilenen sektörler için ayrı bir formülün devreye alınması şart. Özellikle esnaf kesiminin veya küçük şirketlerin asgari ücret artışı yüzünden işçi çıkarmamaları için istihdamı koruma kredisi verilebilir. İş insanları ile sohbetlerimizde tıpkı pandemi döneminde kısa çalışma ödeneği verilmesi gibi yeni ekonomik modele geçiş sürecinde dengeler oturana kadar istihdam kaybı olmaması, işletmelerin ücret artışları yüzünden zor duruma düşmemeleri için kamunun doğrudan kaynak aktarımı ile devreye girmesinin faydalı olacağı fikri öne çıktı.
ASKERLERE TAYIN GEREK
Örneğin bugün bir esnaf lokantasının mutfak masrafından, genel giderlerine kadar her kalemi zamlanmış durumda. Üstüne bir de asgari ücret artışı binecek. Ancak o esnaf lokantası üç garson çalıştırıyorsa bunu ikiye hatta bire düşürmek zorunda kalabilir. Çünkü genel giderler hızla artarken müşteri sayısı aynı oranda artmadığı gibi fiyat artışlarını doğrudan menülere yansıtmak da, var olan müşteri elini ayağını çekmesin diye, kolay olmuyor. Bu anlamda asgari ücretin muhatabı olan esnaf kesiminin talepleri de ücret tespit komisyonunda mutlaka dikkate alınmalı. Burada ekonomik kurtuluş savaşının askerleri olan işçi ve işveren kesimi aynı oranda gözetilmeli. Kamuda kaynak var. Türkiye, eski bakan Masum Türker’in de bir sohbetimizde ifade ettiği üzere henüz para basma yetkisini kullanmadı. Pandemide İşsizlik Fonu devreye alındı.
YİNE FONA BAŞVURULABİLİR
Şu halde kurun arttığı ortamda ilave parasal genişleme sıkıntı yaratacaktır. Bu yüzden yapılması gereken yine İşsizlik Fonu’nu devreye almak olabilir. Madem ki Cumhurbaşkanı’nın ifade ettiği zerre 2023’te ekonomideki türbülans bitecek, o zaman asgari ücret artışını kaldıramayacak esnaf ve şirketlere başvurmaları halinde iki yıllık çalışan maaşlarının 2021 yılı net asgari ücret tutarı kadar kısmı bir yıl ödemesiz ve uygun faizle kredi olarak verilsin. Şirket bu parayı 2023 başından itibaren 36 ay taksitle devlete geri ödesin. İşsizlik Fonu’ndan harcanacak bu para da böylece yerine konmuş olur. Bunun yanında daha önce de bu köşede kaleme aldığımız üzere asgari ücret ve buna yakınsayan ücretlerde kayda değer bir düzeltme için artışın getireceği ilave vergi ve prim yükünün yüzde 40 veya yüzde 50’lik kısmı alınmasın. Devlet de böylece sadece ilave vergi alacağından vazgeçmiş olur.
BÜYÜK İSTİFA NE ANLATIYOR?
Aksi halde milyonlarca yurttaşın beklediği ve hemen her gün bizlere de mesajlarla “Asgari ücret ne olacak?” sorularının geldiği şu ortamda, basına yansıyan “asgari geçim tutarları” üzerinden yapılan pazarlık sahada karşılık bulmayacak ve sosyal rahatsızlığın daha da artmasına neden olacaktır. Artan döviz kurları yüzünden marketler etiket değiştirmeye yetişemezden asgari ücret artışının halkı tatmin etmeyecek düzeyde kalması sosyal tepkilerin yanında eli ekmek tutan nüfusun işgücü dışına çıkmasına neden olabilir. Amerika’da pandemi döneminde başlayan ve diğer gelişmiş ülkelerde gözlenen “büyük istifa hareketini” bizlere bir takım mesajlar veriyor. Bugün sanayicilerimiz “çalıştıracak personel bulamıyoruz” serzenişinde bulunuyorlar. Bunun önemli bir nedeni de işletmelerin verimsiz olması yüzünden çalışanlara refah içinde yaşayabilecekleri bir ücretin sağlanamamasıdır.
FÖŞ’ten 2022 Kehanetleri Dizisi: Türkiye’nin hali pür melali
Veysi Dündar: ERDOĞAN BUNU NEDEN YAPTI?
