Sosyal Medya

ANALİZ: Büyümede 5N 1K

28 Şubat 2020

Bu sabah itibarıyla 2019 son çeyreği ile 2020 Türkiye’sinin gerçekleri elbette çok değişti.  Son çeyrek 2019’da büyümeye dair açıklanan rakamlar, kamu harcamalarının önceki çeyreklerde ekonomiye verdiği ivme ile Temmuz 2019’da başlayan yüksek faiz indirim döngüsünün yatırımlar ve bireysek tüketim tarafında hayat belirtileri yarattığını gösteriyor.

Rakamlarla konuşursak, son çeyrekte büyüme %6; ki bu da ilk yarıdaki daralmanın üzerine yılın tümünde büyümeyi %0,9’a taşımakta. Mevsimsellikten ve takvim etkisinden arındırılmış seride son çeyrek 2019 büyümesi üçüncü çeyreğe göre %1,9.  İşsizliğin bu denli yüksek olduğu, bir kur krizinin üzerine gelen senede büyümek elbette olumlu.  Ancak, kaynaklarını, bu büyümeye ulaşmak için katlanılan maliyeti ve geleceği düşününce, bazı gerçeklerin altını çizmekte fayda var.

Son çeyrek özelinde hanehalkı tüketiminin ilk çeyrekte %-5, ikinci çeyrekte %-1 ve üçüncü çeyrekte %+1,9 luk performansı üzerine son çeyrekte %6,8 artışı dikkat çekici.  TL’nin göreceli istikrarı faiz indirimleri sürecinin başlarında bozulmaması bu artışın tetikleyicisi olmuşa benziyor.

Kamu harcamaları tarafında veriler ters yönde.  İlk çeyrek ve izleyen çeyreklerde sırasıyla %6,6, %3,4, %5,7 ve %2,7.  Demek ki devlet ekonomiyi canlandırmak için tüm yıl boyunca harcamaya devam etmiş; son çeyrekte ise bir miktar frene basmış.  Bunu zaten bütçe açığının son 10 yılın zirvesine GSMH’nin %3’ünün üzerine çıkışından anlıyoruz.

Yatırım tarafı ise kritik önemde. %15-20 düzeyinde seyreden daralma son çeyrekte yine düşüş eğiliminde ancak rakam %-0,6 ile sınırlanmış. Alt detaylarında inşaat sektöründeki daralma ikinci çeyrekteki %30 seviyesinden %9’a yumuşamış; ancak küçülmeye devam etmekte.   Makine teçhizat yatırımları ise yine ikinci çeyrekte %17 daraldıktan sonra son çeyrekte %11,7 büyümüş.  Olumlu olarak değerlendirmek gerek.

Fakat, son çeyrek büyüme verisinde önemli noktalardan bir tanesi, ihracat artışının tüm sene tek hanede kalırken son çeyrekte %4,4’e zayıflamasına ters olarak ithalattaki daralmanın %30 lar seviyesinden büyüme yönünde %30 a yükselmiş oluşu.  Demek ki neymiş: Türkiye ekonomisi gerçeklerinde cari açık yaratmadan büyümeye dönmek sadece tatlı bir kurmaca imiş.

Peki 2020’de bizi ne bekliyor?

Dün gece elbette Türkiye açısından dünya değişti.  İdlib’de yaşananların ekonomiye olumsuz yansımaları kaçınılmaz derecede gerçek olacak ve hızlı olacak.  Ancak, İdlib’e gelene kadar ekonominin yönetiminde yapılan hatalar, büyüme performansının korunamayacak oluşunun habercisi.

Reel faizi Fed’in genişleme politikasından vazgeçemeyeceği bahsine girerek negatife çekmek, TL’yi olası şoklara savunmasız bırakmıştı.  Dış politika şokunun yine dışardan gelen koronavirüs şokuyla birleşmesi, negatif reel faiz veren Türk lirasını tam anlamıyla vurmakta.

Faizler inmiş ve inmekte olsa da, son gelen ekonomik veriler 2019 son çeyrekteki ivmenin 2020 ilk çeyrek ortasında bile zaten kaybedilmeye başlandığını göstermekte.

Merkez bankasının kaynaklarını kullanarak yaratılan gelirle harcamalara devam edilmesi, vergi tarafındaki zayıf performansın bütçe açığını; özellikle faiz dışı açığı örtmeye yetmeyişi risk faktörleri arasında önemli sıralarda.

TL’nin hızla değer kaybetmesi ise zaten hemen tüketim ve yatırım için gerekli güvenin aşınmasıyla sonuçlanacak.

Özetle, son çeyrek büyüme verisi sevindirici.  Bu büyümenin maliyeti yüksek: artan bütçe açığı, çift haneli enflasyon ve yeniden yükselen cari açık. Tabi, zayıflayan Türk lirası. Hükümetin çok farklı alanlarda yaptığı tercihler nedeniyle ortaya çıkan karmaşa önümüzdeki dönemde Sn. Erdoğan’ın %5 ve üzeri büyüme isteğini zorlaştırıcı nitelikte.

Daha fazla faiz indirimi, dengeleri daha zorlayıcı kamu harcamaları sürdürülebilir büyümenin sağlanabilmesi için uygun reçete değil. Dolayısıyla yılın ilk çeyreğinde önceki çeyreğe göre ivme kaybı görecek olmamız büyük olasılık.  %5 büyüme hedefi halen gerçekçi görünmemekle birlikte, zorlayarak, makineyi aşırı ısıtarak yakalansa bile, 2021’de büyümede daha sert bir yavaşlama kaçınılmaz.  Konu ve sorun güven sorunu.

GA

@guldematabay

Yorumlar

Diğer Yazarlar

Yazarın Diğer Yazıları