Sosyal Medya
**8*

FÖŞ yazdı: Kara Kuğu beklerken, korona buyurdu

2 Şubat 2020

İş nedeniyle yurtdışına çıkıyorum, Yeni Atatürk İstanbul ve Uçsuz Bucaksız Kervan Geçmez Hava Limanı’nda güzel insanımızın tıbbi maske taktığını görüp resmen dumur oldum. Yahu, biz Çernobilli çayı içtik, deli danalı eti yedik, HIV geldi takmadık, ne iş bu?  HIV kol gezerken kondom takmayan, radyoaktif çayı hazma iyi geliyor diye misliyle höpürdeten, ben danadan daha deliyim diyen bu kahraman millete ne oldu?  Biraz Prof Canan Karatay seyredin ya!

Bendeniz de söylemesi ayıp, hafif bir bronşitten muzdaribim, aralıksız öksürüyorum “Yaklaşmayın, şimdi Çin’den geldim” diye nara atarak,  linç edilmekten zor kurtuldum.

Dünya Gezegeni’nde en tehlikeli ve bulaşıcı virüs insanoğludur, çünkü öküz gibi çiftleşip çoğalır ve gittiği yerde bir daha ot bitmez. Koronovirüs’ün Kara Veba’dan, İspanyol Gribi’ne,  SARS’a kadar şanlı bir geçmişe sahip olan salgınlar tarihimizde alacağı sıralamayı kestirmek için çok erken, fakat insanoğlunun soyunu tüketmesini maalesef bu aşamada garanti edemiyorum. Fakat, Pazar günü itibarıyla vaka ve ölü sayısının SARS’ı geçmesi, korona’nın bize bir hayli çektireceğini anımsatıyor.

Korona öldürücü bir virüs değil, hatta arabayla 3cü Köprüden geçerken kafanıza kamyon lastiği düşüp tahtalı köyü boylama ihtimaliniz daha yüksek diyebilirim. Ama çok uzun bir inkubasyon süresi var ve bir çok hasta kendini basit bir gribe yakalanmış hissettiği için—dedim ya—öküz gibi çiftleşmeye, öpüşmeye ve kafa tokuşturmaya devam ediyor, yani hastalığı yayıyor. Bu ilk tehlike.

İkincisi, AKP ve Kuzey Kore’den sonra halkından en titizlikle bilgi saklayan devlet Çin’dir.  Dolayısıyla, hastalık nerelere yayıldı, gerçek vaka ve ölü sayısı nedir, bilmiyoruz. Bu Beijing denen sinsi mandarinler yuvası, domuz hummasını da sakladı, domuzcukların yarısı telef oldu, hastalık da nerdeyse tüm Asya’ya yayıldı, dünyada et fiyatları arttı.

Daha şimdiden korona’nın Çin ve dünya ekonomisine vereceği zarar hesaplanmaya başladı bile. Efendim, Çin ekonomisi bir-iki çeyrek %1-2 temposunda yavaşlar, $160-200  milyar arası çıktı kaybeder, dünya ekonomisi de %0.1 hız kaybeder.  Bu mekanik hesaplamalar yanlış diyemem, fakat bir çok unsuru gözden kaçırıyor.

Öncelikle—daha önce de yazdım—hastalık Çin’in Wuhan Eyaleti’nden çıkıp  ikinci bir yayılma odağı bulduysa, ya da başka bir ülkede de yuva edindiyse, zararı katlamak lazım. İkincisi, psokolojik etki ki, makaleme başlarken çok ustaca dikkat çektim.  İnsanlar hastalığa yakalanma riski çok düşük olsa dahi maske takıyor, demek ki basındaki bu korona terörü devam ederse  yakında maça, restoranlara ve eğlence yerlerine gitmekten de vazgeçecekler. Bu davranış değişikliğinin zararını hesaplamak ise nerdeyse imkansız, ama çok pahalıya malolur.  Orson Welles’in  aslında bir radyo piyesi olan uzaylıların dünyayı istila ettiği mizanseni o kadar gerçektir ki, New York’ta büyük panik yaratmıştır.

Üçüncüsü, Çin’de tıbbi malzeme tükendi, ilaç ve tüm tıbbı cihaz fiyatları artacak ki, bu özellikle Türkiye’de sağlık sistemini fena vuracak. Devam edelim, eğer vaka sayısı artar da işgücünün kayda değer bir kısmı üretemez hale gelirse, tedarik zincirleri PERT olur.

Daha şimdiden, bir çok Amerikalı şirketin Çin’den çıkmaya çalıştığı ya da yatırım planlarından vazgeçtiği haberleri var, bu da ekonomik  bir zarar. Kaça malolur, bilinmez.  Eğer Beijing hastalığın gerçek boyutlarını gizlemeye devam ederse, ülke zımni karantinaya alınabilir. Yani Çinli turist girişine izin verilmez, başka ülkelerden uçuşlar durdurulur. Şimdiden, Rusya ve Hong Kong sınırlarını kapattı bile.

Fakat bendenizi en çok korkutan, Cuma akşamı piyasalarda yaşadığımız mali paniğin bir kaç hafta sürmesi. Bu durumda finansal koşullar sıkılaşır, ve IMF gibi kurumların en korktuğu senaryo ile uğraşırız. Mali panik reel sektördeki aktiviteyi baskılamaya başlar. Daha şimdiden AB ve Gelişmekte Olan Ülkeler’de büyüme verileri beklentilerin oldukça altında. Bir tek bizde tüm beklentilerin üstünde, fevkalade, harkulade, şahane, çünkü halkın yarısı depremde, yarısı da acından öldü, kişi başı milli gelir hızla yükseliyor.

Bu hafta çok kritik. Eğer hesabım doğruysa, hafta sonunda vaka ve ölü sayısı yine hızlandı. Yani hastalığın yayılma temposu hızlandı. Bu hafta da devam ederse, Çin Yeni Yıl tatilini uzatır, bu yukarda izah ettiğim negatif senaryolar yanında mali piyasalarda yaman bir panik atağını gündeme gelir.

İşin kötüsü, panik atağınım nedeni moral bozukluğu ve korku olduğu için Fed ve PBoC faizleri sıfırlasa da fuzuli.

Beni en çok üzen ise, hala resmen hiç bir vakanın teşhis edilmediği, Çin tedarik zincirinden bir kaç ışık yılı uzakta, hızla düşen petrol ve emtia fiyatlarından büyük yarar gören Türkiye’nin bu ortamda tek kuruş yatırım ya da sıcak para cezbedememesi. Bir de finansal koşullar sıkılaşıp, para Gelişmekte Olan Ülkeler’den kaçarsa, ne halt edeceğiz?

 

Coronavirüs dünyayı krize sürükler mi?

Dünya borsalarında büyük çöküş

 

 

Websitemde muhteşem yenilemeler var

 

http://atillayesilada.com/basin/

Yorumlar

Diğer Yazarlar

Yazarın Diğer Yazıları