Sosyal Medya

Yetiş Fed, finansal panik başladı

29 Şubat 2020

Cuma’yı Cumartesi’ye bağlayan gece, elimde bir demet solgun çiçek, dilimde bir acıklı name,  dünya piyasalarında yangını seyrettim. Wall Street borsaları 2008’den bu yana en kötü haftasını geride bırakırken, Gelişmekte Olan Ülkeler (GOÜ, Piyasalar = GOP) MSCI Hisse Endeksi de 20 haftalık dip yaptı. Daha da korkutucu olan,  satışlar GOÜ Euro-tahvillere ve ABD junk SGMK pazarına da bulaştı. Her iki pazarda da “spreadler” yani ABD eş vadeli DİBS’le faiz farkı genişlerken, tüm dünyada bono-tahvil ihracı da durdu. Ula, altın bile değer kaybetti be. Millet gıda ve ilaç stoklamaya mı döndü?

Sebep basit, Dünya Sağlık Örgütü coronavirüs yani Covid-19 risk görünümünü “çok yükseğe” çekerken, tıp dünyasının bir numaralı hayırseveri Bill Gates “Covid-19 100 yılda bir ortaya çıkan, o korktuğumuz patojen olabilir” dedi. Gates, 20ci Yüzyılda Avrupa ve Asya’yı kasıp-kavuran grip epidemiklerinden bahsetse de, bence Kara Veba veya 16 Yüzyıl belsoğukluğu daha iyi örnekler olabilir.

Ama bu makalenin amacı “küçük yaramaz” Covid-19’un istikbali değil, mali piyasalarda yaşanan paniğin bir-iki hafta daha durdurulmazsa global ekonomi ve Türkiye’ye vereceği onarılması güç zarar.

 

“Bulaşıcı” mali panikler bir mali varlık ya da ülkeyi etkileyen “şoklarla” başlar, davranışsal nedenlerle tüm yatırımcıları korkuya sevkederek risk iştahını gebertirler. Ardından, tüm ülkeler ve mali varlıklar ilk şok veya salgının başladığı ülkeyle alakaları olsun ya da olmasın satılmaya başlanır.  Kurt kokusu almış keçi sürüsü düşünün, şuursuzca, birbirlerini ezerek kaçmaya başlarlar. Hele bir de mali panik öncesi özellikle borsalarda F/K bazında değerlemeler ebenizin örekesini ziyaret ediyorsa, onları besleyen global büyüme de daha yeni yeni 2019 sarsıntısından kurtulmaya başlıyorsa, paniği Pasiflora da kesmez, yeşil reçete gerekir.

O yeşil reçete çoğuna göre Fed’in derhal harekete geçip, 2011’de AMB Başkanı Draghi’nin yaptığı  gibi “Euro’yu kurtarmak için ne gerekirse yapacağız” diyerek tüm fişleri masaya sürmesidir. Eğer bunun çözüm olduğuna inanıyorsanız, Fed ABD saati ile 15:30’da bunu yaptı. New York masası tüm FOMC adına bir açıklama yayınlayarak “Fed gerektiği gibi aksiyon almaya hazırdır”   beyanında bulundu. Türev piyasalar şimdi bu yıl 3 faiz indirimi fiyatlıyor. Mart toplantısında 25, hatta belki 50 baz puan kesinti Odin’in emri diyorlar.

Eyvallah, benim de artık itirazım yok. Hele Covid-19 Kaliforniya’ya sıçradıktan sonra, Fed piyasalara teslim olursa suçlayamam onları doğrusu. İyi de,  faiz indirimleri kanser hastasına morfin vermek olur. Hastalığı tedavi etmez. Hastalık Covid-19’un hızla yayılması. İşte, son günlerde yeni vaka teşhis edilen ülkeler:  İviçre, Brezilya, Nijerya, Meksika, ABD… Güney Kore ve İran artık çevre ülkelere mikrop saçan Amerikan kadın kahraman Tifo’lu Mari’ye döndüler. GOÜ’in çoğunda ki bunlar arasında Türkiye iyi-kötü arasında ortanın biraz üstünde yer alır herhalde, Covid-19 gibi ne zaman, nasıl, kime bulaştığı belli olmayan sinsi bir virüse karşı halkını koruyacak bilgi birimi ve maddi imkan eksik.

 

Covid-19 hep tedarik zincirlerinin kırılması, dünya ticareti ve üretim üzerindeki olumsuz etkileri çerçevesinde tartışılıyor. Asıl sorun psikolojik. Covid-19 haberleri iş dünyasının sabit sermaye yatırımı ve M&A kararları, hane halkının da harcama davranışlarını bozuyor.

Finansal paniği de bu benezetmeyle anlatmak istiyorum. Tehlike bir avuç fon ve onlara parasını emanet eden milyarder veya garibanın ütülmesi değil—o sevindirici veya trajik. Finansal piyasalardan yayılan korku feromonlarının piskolojik bozulma yoluyla yukarda bahsettiğim iş dünyası ve hanehalkı davranışlarını iyie çığrından çıkartması. Zaten virüs kapacağım diye sinemaya, tatile, restorana gitmeyen Joe Doe ya da Çing Kong, bu kez de serveti eriyor diye  Ali Baba, Amazon’dan mal ve hizmet ısmarlamayı geciktirebilir.

İkinci etki ise hep borsa, bono, döviz olarak düşündüğümüz “piyasaların” asıl fonksiyonun finansal sermayeyi bir yerden ötekine taşımak olması. Finansal piyasalar kitlendiğinde, finansal sermaye de donuyor, daha doğrusu rafta çürüyor. Barsaklarına kadar borçlu bir GOÜ firması düşünün. Borcun faizi, hele hele anaparasını ödeyecek VAFÖK sizlere ömür de, vadesi gelince yeniden borçlanarak idare ediyor. Ama ya fonlar artık  borç vermek istemezse?  Ya bankanın risk yönetim bölümü “O ülkeye kredileri kapatın” diye talimat gönderirse?  Yukarda andığım bahtsız firma sizlere ömür.

İşte burada Türkiye’nin durumu devreye girer. Biz önümüzdeki 12 ayda $170-180 milyar dış borcu ya ödeyeğiz, ya da yeniden borçlanacağız. Bunun $100 milyarı filan ticari, yani mal veya akreditife teminatlı, ödenir ya da finanse edilir. Ama gerisi soru işareti. Finansal piyasalar kitlenirse, burası Sahra çölüne döner. Döviz kıtlığı iyice ayyuka çıkar. Hazine de çok yüksek faizden borçlanır.  İçerde kredi ve DİBS faizleri yükselişe geçer, sonrası “Güle Güle Dostum”.

Hele bir de bu panik İdlib’de savaşla çakışırsa, yandı gülüm keten helvası. Zaten TCMB FX rezervleri dandikten, yani var ama yok. Kağıt üstünde var, ama fiilen kamu bankalarına swplanmış ve satılmış. Kime satılmış derseniz, bizim yerleşikler, firmalar ya da yabancılar olabilir. Borcun vadesi gelip de kreditör parasını isteyince, borçlu bankadan para bulamazsa, TCMB’ye gider “bugün git, yarın da zahmet etme” cevabını alabilir.

Freddie’nin kabusları Wall Street’te vizyona girdikten 48 saat veya gün sonra bizim sinemalara gelir mi?  Bir ay vaktimiz var. Önce İdlib bir sonuca bağlanmalı, sonra da kreditör ve yatırımcı dostu politikalara geçilmeli.

Ödemeler dengesi bacadan alev almış, zevat  TV’lerde “büyümeden asla vazgeçemeyiz, burnumuzdan kıl aldırmayız” diye ahkam kesiyor.

 

Savaşlar haklı veya haksız olabilir, ama yurdu için canını veren Mehmetçik her zaman kahraman ve Cennet makamına layık. Benim için canını vermeye hazır tüm TSK’lı kardeşlerime en derin saygı ve teşekkürümü sunmayı borç biliyorum.

 

FÖŞ

 

Piyasalarda panik atağı başladı!

 

İdlib saldırısı dünya basınında: ‘Savaşın seyrini değiştirebilir’

Idlib, corona ve ekonomide yeni durumlar

 

FÖŞ yazdı: Piyasalarda Freddie’nin Kabusları vizyona girdi

 

https://twitter.com/AtillaYesilada1

Yorumlar

Diğer Yazarlar

Yazarın Diğer Yazıları