Sosyal Medya

Finans

Prof Korkut Boratav yazdı:    2018 krizinin dış şokları

Türkiye’de döviz krizine yol açan “dış şok” on bir ay sürdü ve iki ara-aşamada gerçekleşti: Sermaye hareketlerinin “net çıkış” gösterdiği 2018 Ağustos-Aralık ve bu hareketlerin önceki yıla göre gerilediği 2019 Ocak-Haziran dönemleri…

Prof Korkut Boratav yazdı:    2018 krizinin dış şokları

“Normal” dönemlerde yabancı sermaye “giriş”, yerli burjuvazi (şirket, banka ve rantiyeler) “çıkış” gösterir. Türkiye’de sermaye hareketleri bilançosu genellikle “net giriş” kaydeder. Ekonomimiz, emperyalist sistemin bağımlı kutbunda yer aldığı için…

 

Türkiye’de döviz krizine yol açan “dış şok” on bir ay sürdü ve iki ara-aşamada gerçekleşti: Sermaye hareketlerinin “net çıkış” gösterdiği 2018 Ağustos-Aralık ve bu hareketlerin önceki yıla göre gerilediği 2019 Ocak-Haziran dönemleri…

Tablo, bu iki dönemdeki yabancı ve toplam sermaye hareketlerini sütun 2 ve 4’te milyon dolar olarak veriyor. Dış şokun büyüklüğünü kavramak için, bu verileri kriz öncesini içeren sütun 1 ve 3 ile karşılaştırmak gerekir.

 

Tablo makalenin orijinalinde yer almaktadır, link en diptedir

Tabloyu düz yazıya taşıyalım: Kriz öncesinin ilk beş ayını (sütun 1’i), sermaye hareketlerinin en olumsuz seyrettiği Ağustos-Aralık toplamları (sütun 2) ile karşılaştıralım. Milyar dolar olarak yabancı sermaye: +19,8  → -4,2… Tabloda yer almayan ayrıntılara bakıldığında dış kredilerden net ana-para ödendiği ve yabancı sıcak paranın borsadan kaçtığı belirlenmektedir. “Batan geminin mallarını ucuza kapatan” doğrudan yabancı yatırımlar, bu kayıpları sadece kısmen telafi edebilmektedir.

 

Krizin ilk beş ayında yerli ve kayıt dışı sermaye hareketlerini de içeren toplam sermaye de milyar dolar olarak “net çıkış” göstermiştir: +18,0  → -11,0… Yabancı sermaye hareketlerine göre şok, daha serttir. Nedeni ayrıntılarda gözleniyor: Yerli burjuvazinin dış dünyaya kaynak aktarımı yükselmiştir.

 

Döviz krizinin ikinci aşamasına (tablonun son iki sütununa) göz atalım. Krizin sonraki altı ayında sermaye hareketleri gerilemektedir; ama yavaşlayan bir tempoyla…

2018 ve 2019’un ilk altı ayındaki akımlara milyar dolar olarak göz atalım: Yabancı sermaye: +16,3 → +11,3… Bu sayılara yerli ve kayıt dışı sermaye hareketlerini ekleyelim. Toplam sermaye: +23,6 → +1,6…

Sermaye hareketlerinden kaynaklanan “dış şok”, Haziran 2019’da son buldu. Bu tespit neye dayanıyor? Tabloda yer almayan sonraki üç ayda (Temmuz-Eylül 2019’da) sermaye hareketleri bir önceki yıla göre artmaya başlamış; “düzelmiştir”. Ödemeler dengesi istatistiklerinde yer alan sayıları ayrıca vermek istemiyorum.

 

Dış şokun büyüklüğü

“Dış şok”un toplam büyüklüğünü (milyar dolar olarak) ölçelim ve 2018 millî gelirine oranlayalım. (IMF’ye göre 2018’de GSYH 771,3 milyar dolardır.)

 

Bunun için tekrar tabloya göz atalım. Kriz öncesinin on bir ayını birleştirelim ve 2018 Ağustos-2019 Haziran (Sütun 1+3’ü, sütun 2+4 ile) ile karşılaştıralım. Dış şokun büyüklüğü, kriz döneminin sermaye akımları, kriz öncesinden çıkarılarak hesaplanacaktır.

 

Yabancı sermaye: +36,1 → +7,0.  Dış şok: -29,1 milyar dolar. Dolarlı millî  gelire oranı, (yüzde olarak): -3,8…

 

Toplam sermaye: +41,7 → -9,4… Dış şok: -51,1 milyar dolar. Dolarlı millî gelire oranı (yüzde olarak): 6,6…

 

Toplam sermaye akımları, krizin on bir ayında “net çıkış” ile sonuçlanmıştır ve dış şok, yabancı sermaye akımları ile yapılan hesaplamayı aşmıştır.

 

Olumsuz farkın bir nedenini yukarıda da vurgulamıştık: Yerli burjuvazinin krizi derinleştirici tepkileri (hızlanan sermaye kaçışı)… Diğer neden ise kayıt dışı sermaye girişlerindeki hızlı düşmedir. Nicel ayrıntılara girmeyeceğim.

 

Böylece hesaplanan dış şok, ekonominin küçülmesine belirleyici katkı yaptı.

 

Neoliberal dönemde Türkiye ekonomisi dört kriz daha yaşadı. Hepsinde, sermaye hareketlerinde gerileme ve “net çıkış” millî geliri aşağı çekmişti. O krizlerdeki dış şokun göreli boyutu biraz daha yüksekti.

 

Ehh, peki? Şimdi n’olacak?

Bu makalenin orijinali solHaber portalındadır tamamını okumak için:

https://haber.sol.org.tr/yazarlar/korkut-boratav/2018-krizinin-dis-soklari-275232

 

Yorumlar

BAKMADAN GEÇME

Benzer Haberler