Sosyal Medya
**8*

Dr. Baki Demirel Yazdı: Ekonomide İstikrarlı Büyüme Sağlayabilmek Neden Önemli ve Nasıl?

31 Aralık 2019

Bu yazı Daron Acemoğlu hocanın 20 Aralık 2019 tarihinde Bloomberh HT de yaptığı söyleşide değindiği konular üzerine kendi çıkarımlarımdan oluşmaktadır. Hocanın mülakatta belirttiği önermelerde ben dahil pek çok iktisatçının üzerine uzlaştığını düşünüyorum. Bu önermeleri birkaç başlık altında toplayalım:

– Ekonomi politikaları günü kurtarmaya ve/veya sorunların sonuçlarını gidermeye yönelik olmamalıdır. Bu başlık altında faiz, kur ve enflasyon üzerine olan politika setlerinden pek çok örnek sayabiliriz. Örneğin döviz kurunun arka kapı politikalarıyla baskılanması veya MB swap politikası gibi. Ancak burada esas vurgulanması gereken durumun kısa ve uzun vade amaçlar arasında koordinasyon olması gerektiği ile ilgilidir. IMF tarafından hazırlanan 2019 Türkiye değerlendirme raporunda bu durum açıkça belirtilmiştir (20-21-22. başlıklar). Özetle kısa vade büyüme odaklı politikaların uzun vade istikrarı tehdit edebileceği uyarısını, benzer uyarıyı daha önce sıklıkla yapmış biri olarak oldukça önemsiyorum.

– Makro istikrarın sağlanması ancak fiyat istikrarının kalıcı olmasıyla mümkün olabilir. Çünkü fiyat istikrarsızlığı belersizlik demektir. Uzun süren yüksek enflasyon koşulları altında yatırımcılar yatırım yapmaktan çekinirler ve finansal aktiviteler reel aktivitelerin önüne geçer. Bu durum istihdamı da olumsuz etkileyerek üretim kayıplarına neden olur. Yani yüksek enflasyon altında istikrarlı büyümek mümkün değildir.

– MB rezervlerinin bankalarda yaratılan FX mevduatlarla artırılma çabaları ve bu yönde teşvik oluşturmak için piyasa kurallarının dışına çıkılması güvenilirliği azaltabileceği gibi optimal rezerv sağladığına yönelik beklentileri oluşturmayabilir. IMF 2019 raporunda sürekli olarak rezervlerin düşük olmasından ve bu durumun kırılganlığı arttırmasından bahsetmektedir. Özellikle buradaki vurgu Türkiye’nin dış borç stokunun yüksek olmasına yöneliktir. Bu durumla ilgili dördüncü başlığa geçebiliriz.

– Daron hocanın belirttiği biçimde küresel ekonomi paradigma dönüşümüne uygun olmayan büyüme biçimi, büyümenin sürdürülebilirliğini azalttığı gibi bizatihi istikrarsızlığın kaynağını oluşturabilir. Burada kastedilen paradigma dönüşü sanayi yoğun üretim biçiminden teknoloji yoğun/bilgi temelli öğrenen ve gelişen üretim biçimine geçiştir. Bu aynı zamanda bir sosyal dönüşüm ve eğitim reformunu da gerektirir. Oysa bizim büyüme modelimiz tüketime dayalı ve emek yoğun /inşaat üzerinedir. Büyüme hedefimiz birinci bölümde belirtildiği gibi kısa vadeli ve kredi artışına /tüketime dayalı oldukça istikrarlı olmayacaktır. IMF 2019 raporunda ekonomide değişim gerektiği kaynakların inşaat gibi önder sektör özelliği olmayan alanlar üretken alanlara kaydırılması gerektiği özellikle vurgulanmıştır ve ben de bu görüşe katılıyorum. Peki hiç mi çabamız yok var tabi onu da beşinci başlıkta ele alalım.

– Büyümek için özellikle dış finansman ihtiyacına gerek duyan ve daha da önemlisi hali hazırda yüksek borçlu ve bu borçları çevirmek zorunda olan bir ekonomi kısa vadeli değil uzun vadeli yatırımları çekmelidir. Tabi bunun yolu istikrarlı büyümedir ve üretime odaklı büyüme modeline geçiştir. Daron hoca yabancılar ekonomiye güven duymuyor demesi boşa değil, istikrarlı büyüme hikayesi olmayan bir ekonomiye neden uzun vadeli yatırımlar gelsin ki? Yukarı da bahsettiğim bununla ilgili çabalarımız hiç mi yok sorusuna iki örnekle cevap verilebilir; birincisi teknolojik gelişim hamlesinin özellikle askeri alanda olması gelişim sürecinin bir parçasıdır. Bu noktada İHA ve SİHA projelerindeki başarıyı oldukça önemsiyorum ve ilerisi için umut verici. Bir başka nokta TOGG tarafından başlatılan yerli otomobil hamlesi oldukça doğru bir girişim. Otomobil endüstrisi içerisinde bir aktör olarak yer almak, dışa bağımlılığı azaltmak ve teknoloji üretimi için önemli. Otomobil sektörünün, inşaat sektöründen farklı olarak önder sektör özelliği taşıyan ve teknoloji gelişimine uygun bir sektör olduğu göz ardı edilmemelidir. Ancak memlekette kaynak kullanım konusunda öyle durumlara tanık oluyor/izliyoruz ki elbette bu iyi şeylere de şüpheyle yaklaşmak zorunda kalıyoruz. TOGG prototiplerine yönelik eleştirilerin bu noktada haklılık payı yok değil ancak ben yine de umutluyum. Güven hocanın bu konudaki yazısını ekte paylaşacağım.

– Son olarak Türkiye’nin büyüme hikayesi yurttaşları da mutlu etmeli yani bir kalkınma hamlesine dönüşmelidir. Gelir dağılımında kalıcı biçimde adaleti sağlamadan ve kurumsal etkinliğe ulaşılmadan sağlanacak ekonomik büyüme istikrarlı olmayacaktır. Kurumlar ve kuralların ekonomik istikrar içinin önemi konusunda sevgili Yalçın Karatepe hocam (@ykaratepe) 17 Aralık 2019 tarihinde Yeditepe Üniversitesinde düzenlenen çalıştayda harika bir sunum yapmıştır. Sunumun özeti ile ilgili link ek kaynakçamda yer almaktadır.

 

Ek Kaynakça:

https://www.bloomberght.com/prof-daron-acemoglu-dunya-ekonomisinin-bircok-problemi-var-2242459

https://www.imf.org/en/Publications/CR/Issues/2019/12/26/Turkey-2019-Article-IV-Consultation-Press-Release-Staff-Report-and-Statement-by-the-48920?cid=em-COM-123-40943

https://www.dunya.com/kose-yazisi/2020-yili-bize-deger-uretmeye-aday-yeni-projeler-getirsin/459568

https://www.timeturk.com/ekonomik-sorunlar-ve-cozum-yollari-calistayi/haber-1321852

Not: Son linkte benimle ilgili kısımda düzeltilmesi gerekenleri aşağıda not ettim, hatalı ifadeler tırnak içine alınmıştır:

“Merkez Bankası hesap” verir. Fiyat istikrarı ve finansal istikrar ile “büyümeye” bakar. Esas “ticaret” araç bağımsızlığıdır.

Düzeltmeler: 1-Hesap veren hükumet olduğu için 2-TCMB için Büyüme örtük amaç 3- Esas bağımsızlık araç bağımsızlığıdır

 

Dr. Baki Demirel

Yorumlar

Diğer Yazarlar

Yazarın Diğer Yazıları