Sosyal Medya
**8*

FÖŞ yazdı: Ekonomide bitiş düdüğü çaldı

25 Ağustos 2019

Grafik:  Gizem Öztok Altınsaç’tan araklama, anlamını ona sorun

 

 

Yıllardan 1986, Abicim, bendeniz Cennet Kuşu Santa Barbara’dan (Californiya) mastırı kapıp Rensselaer Polytechnic’e  doktoraya akmışım.  Santa Barbara’yı size tarif edemem, çünkü ben bir faniyim. Orasını melekler kışlık diye yapmış.  RPI’ın kenti olan Troy, New York’u da tarif etmem, içiniz kararır.  1850’lerde ABD’de hala bir çelik endüstrisi varken, Hudson Nehri üzerinde alemin kralı orada yapılırmış, şimdi ölümü bekliyor.

Neyse, doktorada öğrenciler ve fakülte arasında çok moda bir espri vardı:

 

Bir ekonomist yolda gıcır gıcır 100 dolarlık banknot bulmuş, niye eğilip almamış?  Çünkü rasyonel davranışların hükmettiği bir dünyada kimse yere 100 dolar düşürmez.

 

Söylemeye hacet yok, üniversitenin karşı cinsler arasında en popüler fakültesi biz değildik.  Ama bu kimsenin gülmeyeceği espride yatan çok acı bir gerçek var.  Her tahmin arkasındaki model, her model de varsayımları kadar sağlamdır.  Eğer insanların canları isteyince, davranışlarını değiştirdiklerini, kendi menfaatlerini azamiye çıkarmak için değil, (mesela) sırf başkalarına kötülük olsun diye hareket ettiğini varsayarsanız, ortada model ve tahmin kalmaz.

 

Maalesef işte öyle bir dünyada yaşıyoruz ve ekonomi branşı tamamen zortlamış durumda. “Özgür dünyanın lideri” Trump her gün fikir değiştiren, kendi egosundan başka bir şey dinlemeyen tam bir mal. Böyle bir çok örnek var dünyada.  Boris Johnson, Macaristan’da Orban, Filipinler’de  Duarte.  Brezilya’da Bolsanaro da  o yolda büyük aşama kaydetti, kendisine buradan takdirlerimi sunarım.

Aslında benim şimdi Jay Powell’in Jackson Hole’de ettiği kelamları derinlemesine inceleyip Fed’in önümüzdeki aylarda kaç faiz indirimi yapacağına dair kuru, teknik ve bayıltıcı bir makale yazmam gerekirdi. Ama Odin Trump’tan razı olsun, anında rol çalıp içine mandanınki kadar koca bir “stool” bıraktı.  Stool’un ne olduğunu merak edenler, checkupa gitsin. Elinize 2 yuvarlak kutu veriyorlar. Biri idrar için….öteki de stool.

 

Bakalım şöyle, ne haltlar  etmiş son 72 saatte:

  • Önce Çin 75 milyar dolarlık ABD malına gümrük vergisini %5’ten %10’a yükseltti.
  • Trump galeyana gelerek tüm ABD şirketlerinin Çin’i terketmesini emretti, ama böyle bir yetkisi yok.
  • Sonra, Fed’i Çin’den daha büyük bir tehdit olarak yaftalayarak para politikası hususunda belirsizliği had safhaya çekti.
  • Cumartesi Ekim’den başlayarak 250 milyar dolar değerinde Çin ithalatında var olan %25 gümrük vergisini %30’a çekeceğini deklare etti.
  • Eylül’de ek gümrük vergisi salınacak Çin malları (herhalde 150 milyar dolar kadar) %10 değil, %15 gümrük vergisine tabii olacak….

 

En son Bloomberg ekonomistlerinin tahminine göre bu haliyle Ticaret Savaşı dünya büyümesinden yılda %0.6 çalacaktı.  Şimdi daha da fazla kırpabilir.  Zaten imalat sanayi, özel sektör sabit sermaye yatırımlarına bakıyoruz, zortlamışlar. Dünyayı ayakta tutan tüketicilerin cömertliği. Ama onların da ne kadar dayanacağı belli değil.

 

Riskli varlıklar da “Fed ne yapar yapar bizi kurtarır” modunda ağır-aksak yollarına devam ediyor.  İllevelakin, Powell’den faizleri sürekli indirme vaadi yok, FOMC içinde üçe bölünmüş.  Zaten Fed politika faizini sıfıra çekse ne yazar?  Sorun deflasyon,  talep eksikliği, borç sorunu veya bir arz şoku gibi malum şüpheliler olsa ben de Fed’e oynarım da, sorun gerçek anlamda, tam lugat tarifiyle belirsizlik.  Trump’un her an her ülkeye sataşabileceği bir dünyada faiz eksi de olsa, kimse gidip karşı ülkede yatırım yapmaz, tedarik zincirini elden geldiğince kısaltarak, evine yakın bir yerlere çeker.

 

Tüketici dayanır da, GSYİH’in kompozisyonunda imalat sanayi faaliyetlerine bağlı  hizmetler önemli rol oynuyor. Taşımacılık, IT hizmetleri, paketleme, reklam, vs. Bunlar da durgunluğa girince, dünya ekonomisini ipten almak zor olacak.

 

Bir sorun daha var, namussuz dolar düşmüyor. Dolar Endeksi 97-98’de kaldıkça, dağlar gibi FX borç biriktirmiş Gelişmekte Olan Ülkeler  (GOÜ, Piyasalar = GOP) şirketleri tahvil faizleri düşse de ciro daha hızlı gerilediği için ödeme sıkıntısına düşebilir.  Fed faizi sıfıra çekerse dolar değer kaybeder mi?  Kaybetmezse şerefsizdir de, fazla etmez. Çünkü bütün sorunların temelinde Trump da olsa, dolar hala en sağlam para, güvenli liman talebi oraya akar.

Dünyada çoğu Gelişmiş Ülke kamu borç senedi halinde 16 trilyon eksi getirili tahvilat birikti, getiri arayan GOÜ’e gelecek tezi de doğrudur, ama sadece bazı fonlar için.  Eğer yarına bakışınızda resesyon ve beraberinde getireceği “kredi riskinde artış” varsa, %50 verse de gidip Togo’dan 10 yıllık dolar tahvili almazsınız.  Zaten, son bir haftada büyük fonların tahvil rallisinin çok ileri gittiğini düşündüğü, hedge aldığına dair yazılan haberler arttı.

 

GOÜ Merkez Bankaları açısında  ekonomiye teşvik verme çabasını baltalayacak 2 faktör su yüzüne çıktı. Bir,  ABD’de para politikasını  kim icra ediyor ya?  Fed mi Beyaz Saray mı?  İki, faiz indirip ekonomiyi gazlamaya kalksam, o getiri için gelen sıcak para tüyebilir, dımdızlak dımbara gibi   değer yitiren bir kur ve tırmanan enflasyonla karanlık odada çıplak başbaşa kalırım.

Yani, dünya ekonomisi daha yavaşlar. Trump 2020 Kasımı’nda seçmen tarafından şutlanmazsa, resesyona da gireriz. Global resesyon bizim gibi çok FX borcu olan GOÜ için olumlu bir gelişme değil. Dış krediler ve tahvil ihracı azalır, AB’ye ihracat çöker. Belki gelir darlığından turizm bile 2020’de randıman vermez.

 

Merak etmeyin, bu makale Happy Ending.  Daha o noktada değiliz.

  • Trump’ın Ticaret Savaşları’nın seçmeni darmadağın ettiğini kavraması,
  • AMB yanında Fed’in de faizleri sıfırlamanın ötesine gidip yeni bir QE başlatması.
  • Halen Çin, Almanya ve Hollanda’da gözlenen bütçe harcamalarını yükselterek ekonomik daralmaya çare bulma girişimi diğer devletlere da yayılabilir.

Bence global resesyon ve ondan daha beteri borç krizine varmak için 3 istasyon var:

  • BBB kredi notu altında ülke ve kurumlar borçlanamaz, ya da bankalar kredi akımını azaltır.
  • SP500 en az %20 düşer.
  • Fed Eylül’de faiz indirin, “benden bu kadar” der.

İyi de, FÖŞ başlık ne iş?  Bitiş düdüğü bizim ekonomi için çaldı Koçlar!  Dünya bize en müsait şartları bahşederken seçim ve Şarklı ekonomi politikaları ile zaman heba ettik, kış gelince Arrividerci Mon Ami!

 

 

Anlattım da bu global durgunluk zamazingosunu, videosu burada.

Bimz ekonomiye neler olacağını da anlattım. Onun da videosu burada.

Yetmedi bir de İbrahim Kahveci’ye anlattırdım, işte videomuz.

 

 

 

 

Yorumlar

Banner

Diğer Yazarlar

Yazarın Diğer Yazıları