Sosyal Medya

1637 Lale Soğanı Balonu ve Bitcoin

11 Aralık 2017

Blockchain teknolojisi sayesinde bir çok şifreli para birimi (cryptocurrency) ortaya çıkmış durumda. Bunların en popüleri son zamanlarda baş döndürücü bir hızla değeri artan ve adı “bitcoin” olanı. Bence bitcoin bir balon ve her balon gibi o da kimsenin beklemediği bir anda patlayacak. Ekonomide, değeri olması gerekenden çok hızlı bir şekilde artan bir yatırım aracının, olması gerekenin çok üzerinde gerçekleşen piyasa değeri için balon (patlama özelliğinden mülhem) benzetmesi yapılır. Ekonomi tarihinde bu tip balonlara sıkça rastlanır. Mesela bunlardan bir tanesi 1636-1637 tarihleri arasında Hollanda’da lale soğanı fiyatlarının, bir furyadan dolayı, aşırı değerlenmesi ve daha sonra fiyatların yükselme trendinin bir bıçakla kesilmiş gibi lale soğanı fiyatlarının yerlere düşmesidir. Bu durumda, yüksek fiyattan yatırım yapanlar, yatırım kararlarını ekonomik parametrelere göre değil de piyasadaki spekülasyona göre verenler ciddi sıkıntılar yaşamıştır. Daha yakın bir döneme gelecek olursak 2008-2009 küresel finansal krizine sebep olacak kadar ciddi boyutlara ulaşan emlak piyasası balonu örnek verilebilir.

Bana kalırsa “bitcoin” de böyle bir balondur ve kaçınılmaz olarak patlayacaktır.

Para Birimleri Nasıl Değerlenir

Para ile lale soğanı değerlenme dinamikleri olarak aynı kurallara tabidir. Bir ülkenin para birimi, o para birimine olan talebin yükselmesiyle değer kazanır, azalması ile değer kaybeder. Bir ülkenin para biriminin değerlenmesi için 3 temel mekanizma vardır (basitleştirilmiş olarak):

1. Ülkenin ürettiği ürünlere diğer ülkelerden talep olması (ihracat yapıyor olmanız),
2. Ülkenin ürettiği finansal ürünlere dış ülkelerden talep olması (örneğin başka bir ülkenin Türkiye’den devlet tahvili alması),
3. Bireylerin yatırım aracı olarak bir ülkenin para birimini tercih etmesi (örneğin döviz alıp bankaya yatırmak).

Bunlara ek olarak ülkelerin merkez bankaları para politikaları aracılığıyla faiz ve benzeri araçları kullanarak para birimlerinin değerini etkileyecek çeşitli politika kararları alırlar. Eğer Kuzey Kore değilseniz, yukarıda saydığım tüm parametreler öngörülebilir ve şeffaf bir şekilde değişir. Örneğin Amerikan merkez bankası eğer Çin tahvili almayı planlıyorsa, bunu gözlemleme şansınız vardır. “Bitcoin”de bu parametrelerin hiçbirine dair bir bilgi mevcut değil. Dahası, “bitcoin” günlük hayatta kullanılan bir para birimi olmadığı için (sanırım Ankara’da bir berber kabul ediyormuş) gerçek ekonomide olan biteni izleyerek piyasada oluşabilecek talebe karşı bir öngörüde bulunmanız imkansız. Şu anda “bitcoin” değerini arttıran, benim görebildiğim kadarıyla iki temel unsur var:

1. Plazada yan masada oturan ve 500 lirasını 3 haftada 1500 lira yapan arkadaş (veya arkadaşın arkadaşı),
2. Twitter’da bu konuyla ilgili sürekli yazan yerli/yabancı hesapların yarattığı heyecan.

Özetle, “bitcoin” fiyatının sürekli artmasını sağlayan tek unsur dedikodudur. İlk büyük yatırımcının yüksek hacimli satışında, kendi kendini doğrulayan öngörü olgusu başlayacak ve oluşan panik ile balon biranda sönecektir.

Kolay Yoldan Para Kazanma

Ben de bir ara para yatırmayı düşündüm ama sonra böyle bir risk için fazla fakir olduğuma karar verdim. Benim yaş grubum (30-40) beyaz yakalı her türlü hesabı yaptı ve işler böyle giderse ev/araba sahibi olamayacağını kabullenerek hayatına devam ediyor. Doğal olarak bu işlerden fazla heyecanlanıyoruz. Ama doğru değil. Bir koyup üç almaya çalışırken sonuç çok farklı tezahür edebilir.

Peki ne işe yarar “cryptocurrency” ?

Şifreli para birimleri bugün itibariyle sadece ileride olabileceklerin habercisi olarak değerlendirilmeli. Şu anda Dünya üzerinde para basma yetkisi her ülkede tekel olacak şekilde merkez bankalarına verilmiş vaziyette. Merkez bankalarının nasıl işleyeceği de kanunlarla düzenleniyor. Eğer bir gün, bir devlet şifreli para biriminin kullanımını tanırsa (bunun da işaretleri var) ve bu şekilde bu sanal para birimleriyle gerçek ekonomi arasında bir bağ kurulursa, “blockchain” teknolojisinin getirdiği hız ve güvenlik avantajları, çok farklı sonuçlar doğurabilir.

Son olarak esas meselenin “blockchain” teknolojisi olduğunu söyleyerek tamamlayalım. Şifreli para dışında mesela oy verme sistemleri üzerine enteresan uygulamaları olabilecek bir teknoloji. Bunu şimdiden araştıran ve konuşanlar var. Böyle bir uygulamada, seçim hilelerini ortadan kaldırmak ve doğrudan demokrasiyi kuvvetlendirmek mümkün mesela. Bana kalırsa teknolojinin diğer uygulamalarına kafa yormak lazım.

Twitter: @CanSelcuki

Yorumlar

Diğer Yazarlar

Yazarın Diğer Yazıları