Sosyal Medya

Ekonomi

Dünyayı değiştiren 10 etkili iktisatçı

Tarihe ve ekonomiye yön veren 10 önemli iktisatçı

Dünyayı değiştiren 10 etkili iktisatçı

Aralarındaki bazı isimlerin etkisi ise diğerlerinden belki daha fazla. Listeye gireceğini düşündüğümüz 10 önemli iktisatçı ve görüşleri ise şöyle.

10. Friedrich Hayek (1899–1992)

Ateşli bir liberal ve serbest piyasa ekonomisi savunucusu. 1899 yılında dünyaya gelen Hayek, Avustra İktisat Ekolünün önemli isimlerinden biri. Yine aynı ekoldeki Ludwig von Mises’in etkisindeki Hayek, liberal ekonomiyi savunan tezleri ile 1974 yılında Nobel İktisat ödülünü aldı. İkinci Dünya Savaşı sonrasında daha iyi bir dünyanın nasıl kurulabileceği, yeniden yıkıcı bir savaşın nasıl önlenebileceği üzerine düşünen Hayek, Keynes’in çalışmalarına karşı çıktı. Ona göre krize karşı kamu harcamalarına ağırlı vermeyi öneren Keynes politikalarına karşı, özel mülkiyet ve yatırımların önünün açılmasını savundu. 1940’larda yazdığı meşhur kitabı “Kölelik Yolu”nda merkezi planlamaya savaş açarken, faşizmin bir kapitalizm ürünü olduğu yönündeki görüşlere saldırdı. Hayek’in görüşleri ABD’de ve dünyada Reagan ve Thatcher yöneyimleri ile 1980 sonrası artan neoliberal politikalarda etkili oldu.

9. Thomas Malthus (1766–1834)

Nüfus teorisi ile ünlenen Malthus’un fakirlik üzerine görüşleri “acımasız” olarak görülebilir. Ancak yaşadığı dönemdeki bu görüşleri sadece iktisatta değil birçok bilim alanında önemli etkilere neden oldu. 1766’da İngiltere’de dünyaya gelen Malthus, fakirliğin bazı kesimler için kaçınılmaz ve doğal olduğunu söylemiştir. Malthus’a göre bu insanlar “hayat piyangosu isabet etmemiş talihsiz kişilerdir”. Nüfus, gıda ürünlerinden çok daha hızlı arttığından yoksulluk da bir yerde kaçınılmaz olacaktır. Malthus doğaya ve insana ilginin arttığı, insani ilişkilerin de doğadan ayrı düşünülemeyeceği yönündeki görüşlerin tartışıldığı bir dönemde görüşlerini şekillendirdi. Görüşleri evrim teorisinin kurucularından Darwin’i de etkiledi.

8. Friedrich List (1789–1846)

1798 yılında Almanya’da doğan List, 1822’de bir reform çalışması nedeniyle mahkum edildi. Bir kere kaçmaya çalıştığı hapishaneden 1824 yılında bırakıldı. Ardından da ABD’ye göç etti. Burada Alexander Hamilton’ın çalışmalarından etkilendi. Tamamen serbest dış ticarete karşı durdu. Gelişmekte olan ülkelerin başta sanayi olmak üzere gelişmelerini tamamlayabilmeleri için tarife ve benzeri önlemlerle korunması ve teşvik edilmesi gerektiğini savundu.

Görüşleri Nazi yönetiminde karşılık buldu. Ayrıca Avrupa Ekonomi Topluluğu’nun kurulmasında zemin teşkil etti. Japonya’da gelişme yolunda List’in önerilerini takip etti. Tartışmalı olmakla bilikte Mao’nun da List benzeri bir ekonomik model uyguladığı düşünülüyor.

7. Irving Fisher (1867–1947)

 

İlk super star ekonomist diyebiliriz. Neoklasik iktisatçılar arasında en önemli isimlerden biridir. Daha sonra Friedman ve takipçisi iktisatçılarla formüle edilen Monetarist iktisat görüşünün temellerini atmıştır. İsmini verdiği Fisher denklemi ya da miktar teorisi ile para miktarındaki artışın, paranın değerinin düşmesine ve enflasyona neden olacağını ortaya koymuştur. Fayda teorisi ve genel denge çalışmaları önemlidir. Milton Friedman kendisini en büyük Amerikan iktisatçısı olarak görmektedir.

Ancak yıldızı 1929 krizi ile söndü. Krizden kısa bir süre önce verdiği söyleşilerde kriz beklemediğini hatta hisse senetlerinin hep yüksek kalacak gibi göründüğünü söylemişti. 4 ay soran ekonomik kriz patlak verdi.

Birçok neoklasik iktisatçı gibi onun görüşleri de 1929 krizi ile baş etmeye yaramadı. Keynesyen ekonomi yükselirken, Fisher da gözde düştü. Son 30 yılda ise yeniden popüler oldu.

6. John Stewart Mill (1806–1873)

 

“İktisadın Mozart’ı” yakıştırması herhalde en çok ona yakışır. Küçük yaştan itibaren aldığı iyi eğitim sayesinde sadece ekonomi değil, felsefe de etkili olan bir isim. 1806’da Britanya’da doğan Mill, bilimsel metodolojiye önemli katkılar yaptı. Liberalizmin en önemli düşünürlerindendir.

Serbest piyasa ekonomisinin savunan Mill, bu görüşleri ile Adam Smith’in takipçilerindendir.

5. Alan Greenspan (1926 –)

Şimdi iktisatçılar arasında bir merkez bankası başkanının ne işi var diyebilirsiniz. Belki haklısınız ama onun kadar dünya ekonomisini değiştiren isim sayısı ise oldukça azdı.

ABD ve küresel ekonomi üzerinde Greespan kadar etkili olan insan pek yoktur. 1987 yılında Fed’e başkan olan Greenspan 2006 yılında emekli oldu.

Başkanlığı döneminde 1987 borsa çöküşü, 1997-98 Asya krizi ile mücadele etti. Emekliliğinden sadece birkaç ay sonra ABD’de mortgage krizi başladı. Kimileri uyguladığı düşük faiz politikası ile mortage ve ardından 2008 krizine neden olduğunu düşünmektedir.

4. Milton Friedman (1912–2006)

Şikago Ekolünün en önemli ismi. Nobel ödüllü Friedman Monerist ekolün de önde gelen simasıdır. Ağırlıklı olarak para teorisi, para tarihi, tüketim analizi ve istikrar politikaları üzerinde çalışmıştır. İktisat metodolojisi üzerine yaptığı tek çalışma olan “The Methodology of Positive Economics” bu alandaki en etkili çalışmalardan biri olarak görülür.

Keynesyen ekonomiyle çatışan Friedman, kamu müdahalesine karşı durmuştu. Son yıllarda dünyayı en çok etkileyen iktisatçılardandır. Ronald Reagan’a danışmanlık yaptı ve küresel çapta önerileri büyük yankı uyandırdı. Devlet müdahalesinin en aza indirilmesi gerektiğini savunan Freidman, enflasyonla mücadelede Fisher’a da atıf yaparak:

“Enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir fenomendir” ifadesini kullandı.

Şilili diktatör Augusto Pinochet’e de Friedman’ın ekonomik görüşlerinin etkisi altındaydı.

3. Adam Smith (1723–1790)

İktisadın babası olarak kabul edilir. 1723 yılında dünyaya gelen İskoç düşünür Smith aslında bir etik filozodur. Düşünce dünyası aynı zamanda yakın arkadaşı olan filozof David Hume’un görüşlerinin katkısı ile şekillenmiştir.

1766 yılında yayınlanan “Ulusların Zenginliği” kitabı büyük yankı uyandırdı ve kısa süre içerisinde birkaç baskı yaptı. “Göünmez el” teorisi ile ekonomide ve piyasada bir tür doğal bir düzen olduğunu savunurken buna yapılacak her müdahaleye karşı çıktı. Kişilerin kendi çıkarları için hareket ettiğini ve bunun toplumun tamamının yararına olduğunu savunurken, serbest piyasa ekonomisi savunucularının en önemli görüşünü ortaya atmış oldu.

2. Karl Marx (1818–1883)

Hiç kuşkusuz en etkili iktisatçılarda. Görüşleri bir dönem dünyayı ikiye böldü, ve Soğuk Savaş’a neden oldu. Çin gibi az sayıdaki bazı ülkede görüşleri uygulama alanı buluyor. Bugün hala görüşleri en çok tartışılan isimlerden biri. 1848 yılında Komünist Manifesto’yu yazdı. Son halini 1894 yılında alan Kapital ise iktisat ve siyaset biliminin en önemli baş yapıtlarındadır.

Hegel’in tarih anlayışını kapitalizmi analiz etmede kullanan Marx, karşıtları olan liberal iktisatçıların ise emek değer teorisini aldı ve ortaya koyduğu artı değer kavramı ile emeğin sömürüldüğünü söyledi.

1. John Maynard Keynes (1883–1946)

Yaşadığı dönemin en önemli iktisatçılarından olan Keynes 1883 yılında doğdu. İkinci dünya savaşından bir yıl sonra hayatını kaybetti. Makroekonominin kurucusu kabul edilir. Klasik ve neoklasik iktisatçıların aksine, piyasaların her zaman kusursuz işlemediğini, dönemsel olarak arz ve talep uyuşmazlıkları yaşandığını ortaya koyan Keynes, bu durumlarda kamu müdahalesinin kaçınılmaz olduğunu savundu. Sosyalizmin yükselişte olduğu bir dönemde Keynes bu tezi ile “kapitalizmin tamircisi” oldu.

1929 krizi ile mevcut tezlerle baş edemeyen yönetimler Keynesyen politikalar uygulamaya başladı. Özellikle 1950 ve 60’lı yıllar Keynes yıllarıydı.

1970’lerde özellikle petrol krizi sonrasında Friedman gibi iktisatçılar Keynesyen politikalara savaş başlattı.

Bugün hala dönem dönem ekonomiyi canlandırma politikalarında Keynes’in görüşlerine müracaat edilir.

İLGİLİ HABERTraderların kulağına küpe olması gereken özlü sözlerTraderların kulağına küpe olması gereken özlü sözler

Yorumlar

BAKMADAN GEÇME

Benzer Haberler