Sosyal Medya

Forex

Borsa İstanbul Pay Piyasası’nda doğru ürünler işlem görüyor mu?

Borsa İstanbul’da 1990 yılında o zamanki adıyla Hisse Senetleri Piyasası’nda eksper yardımcısı olarak çalışmaya başladığımda sadece halka açık şirket hisse…

Borsa İstanbul Pay Piyasası’nda doğru ürünler işlem görüyor mu?

Borsa İstanbul’da 1990 yılında o zamanki adıyla Hisse Senetleri Piyasası’nda eksper yardımcısı olarak çalışmaya başladığımda sadece halka açık şirket hisse senetleri işlem görmekteydi. Rahmetli Turgut Özal zamanında alternatif enstrüman olarak İstanbul Halkalı semtindeki konut projesi dolayısıyla ihraç edilen konut sertifikaları da işlem görmüştü bir ara.

Ayrıca bir de rüçhan hakları için  ayrı tahtalar (işlem sıraları) açılıyordu. Bir nevi Amerikan tipi opsiyon sözleşmesi olan rüçhan haklarındaki yatırımcı bilgisizliği ve fiyatlama yanlışlıkları yüzünden bazı brokerların çok iyi para kazandığını hatırlarım. Borsa’da çalıştığımız için işlem yasağımız vardı, gözümüzün önünde biz Borsa çalışanları için ne fırsatlar kaçmıştır, anlatamam.

Şimdiki duruma baktığımızda Borsa İstanbul Pay Piyasası’nda sadece halka açık şirket pay (hisse) senetleri işlem görmüyor, bunların yanında menkul kıymet yatırım ortaklıkları, gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve girişim sermayesi yatırım ortaklıkları payları ile borsa yatırım fonları katılma belgeleri, aracı kuruluş varantları ve sertifikalar da işlem görüyor.

Benim baştan beri bir konuda hep itirazım oldu bu yapıya. Bana göre yerli yatırımcıların son derece spekülatif yapısına hitap eden varantlar ve kaldıraçlı sertifikalar Borsa İstanbul Pay Piyasası’nda işlem görmemeliydi, ama piyasa böyle başladı, böyle devam etti. Borsa İstanbul’un web sitesinde çok doğru bir şekilde “varantların ihraçcının sermaye temin etmek amacı ile ihraç ettiği bir ürün olmadığı” ifade ediliyor. Varantlar ve sertifikalar opsiyon sözleşmelerinin menkul kıymetleştirilmiş versiyonları, bunlara ihraççısı belli olan opsiyonlar diyebiliriz.  Kaldıraçlı getiri vaat eden sertifikalar çok kabul görmedi yatırımcılar arasında, ancak  varantlarda belirli bir likiditeye ulaşıldı. Özellikle Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası,  Borsa İstanbul ile birleştirildiği anda varantlar VİOP’a transfer edilmeliydi, Pay Piyasası’nda işlem görmemeliydi. Ancak maalesef böyle yapılmadı ve  durum hala değişmedi.

Pay Piyasası’ndaki varantlar yatırımcılar açısından opsiyon sözleşmelerine göre daha kısıtlayıcı.Örneğin sadece ihraççı kısa pozisyon alabiliyor diğer yatırımcılar kısa pozisyon alamıyor yani opsiyon satamıyor. Varantları ihraç eden aracı kurumlar Pay Piyasası’nda kendi ürünleri olduğu için likidite sağlıyorlar ama VİOP’ta isteksiz davranıyorlar, Borsa İstanbul’da görevdeyken de bu konuda çok uğraştım ama Borsa üst yönetiminden (şimdiki değil) bana yeterli destek çıkmadı. Varant ihraç eden aracı kurumların da etkin lobiyapma konusunda haklarını yemeyelim, oldukça sıkı bir lobi faaliyetiyle varantları Pay Piyasası’nda tutmayı başardılar, VİOP’taki opsiyonlar sahipsiz kaldı uzun süre. Döviz varantlarını düşünün mesela, sadece ihraççı aracı kurum kısa pozisyon alabiliyor, diğer yatırımcılara bu imkan verilmiyor, belki varant likiditesi ile VİOP opsiyon likidtesi birleşse yatırımcılar da daha kolay kısa pozisyon alacaklar, buna reel sektör şirketleri de dahil. Mesela döviz alacağı olan bir ihracatçı şirket,  gelecek dövizini zaten bozduracak ise hedef kurdan (kullanım fiyatı)  call opsiyonu satarak aynı zamanda getiri iyileştirmesi yapabilecekken bunu varant piyasasında yapamıyor, VİOP’ta yapabiliyor ama likidite olursa.

Varant ihraççıları Borsa İstanbul’un tüm aracı kurum ve yatırımcılara açık olan Pay Piyasası sayesinde büyük bir pazarlama ağını da kullanmış oluyorlar, önemli bir avantaj bu. Diğer taraftan vade sonunda zararda (out of the money) biten varantlar dolayısıyla ihraççılar ne kadar para kazandı bunu da bilmiyoruz, foreksçiler yatırımcılar açısından kayıp kazanç oranını açıklasınlar diyoruz da varant ihraççıları için neden demiyoruz, tek günah keçisi foreksçiler olmasın gönlüm razı değil, adil olmalıyız. Neyse buradan tekrar varant ihraççılarını bir defa daha VİOP’ta işleme açık olan opsiyon sözleşmelerine likidite sağlamada daha aktif olmaya davet ediyorum.

Dikkat edilmesi gereken bir başka nokta daha var. Varantlar dışında turbo varantlar var, yayılma varantları var, yatırımcıya envaiçeşit varant sunuluyor, Şu an itibarıyla varantlar Borsa İstanbul’da halka açık şirketler üzerine olacak şekilde işlem görüyor, turbo varantlar ise yabancı şirket hisse senetleri üzerine işlem görüyor. Tasarrufların zaten yetersiz olduğu ülkemizde yatırımcının ilgisini yabancı şirketlere çekmenin ne kadar anlamı var ben çok emin değilim.

Diğer taraftan sermaye piyasamızın asıl işlemesi gereken enstrümanlarında likidite hala düşük. Örneğin borsa yatırım fonları hala yeterli likiditeye ulaşamadı, yatırım fonları ise Takasbank bünyesinde TEFAS isimli web tabanlı platformda işlem görüyor. Bence TEFAS’a ilişkin kurgu da en baştan hatalı yapıldı, Takasbank piyasa işleticisi olmaktan daha ziyade mümkün olduğu kadar işlem sonrası netleştirme, takas, risk yönetimi konularına yoğunlaşmalı(ydı). Bir daha bu işleri yaparsam sakal bırakmayı düşünüyorum belki o zaman dinletirim sözümü. TEFAS bu haliyle ekstra operasyonel yük getiriyor aracı kurumlara. İşlem görecekse fonlar da Borsa İstanbul Pay Piyasası’nda işlem görmeliydi. Ayrı piyasa, ayrı üyelik, ayrı yazılım, ayrı taahhütname vb. bürokrasiden başka bir şey değil. TEFAS’a baktınız mı bilmiyorum  ama bence bu hali yatırımcı açısından yeteri kadar çekici değil. Fonlarda borçlanma araçları var ama faize duyarlılığı gösteren ortalama vade (duration) bilgisi yok. Altın fonlarının içinde ne olduğuna bakıyorsunuz kıymetli maden yazıyor, altın mı kast ediliyor yoksa başka kıymetli madenler mi var belli değil.  Hisse senedi yoğun fonlarda toplam portföydeki hisse senedi yüzdesi gösteriliyor, ama bu kısmın ne kadarı Bist30, ne kadarı Bist100, ne kadarı Bist100 harici pay senetlerinden oluşuyor hiç belli değil. Ayrıca fon alım satım işlemlerde fiyat girilemiyor tek fiyattan işlem oluyor, oysa yatırımcı belki de hisse yoğun fonu seans içinde en primli anda satmak istiyor olabilir bu isteğe cevap verilemiyor bu şekliyle. Fiyatlar 0,02345 şeklinde kuruş altı değerler içeriyor, alım satım için çekici değil bu fiyatlama bana göre. Zaman zaman almak isteyene fon kalmadı mesajı geliyor böyle olmamalı, fon dediğin kolaylıkla ikinci el piyasada  portföy büyütülerek ya da küçültülerek yönetilebilen bir şey değil mi? Fonlarda yatırımcıların birbirleri ile işlem yapmaları dahi mümkün olmalı bana sorarsanız.

Kısaca bu yazımı şöyle özetleyeyim. TEFAS işlemleri için doğru yer Borsa İstanbul Pay Piyasası, varant ve sertifikalar ise kaldıraçlı ürünler olduğundan VİOP’ta işlem görmeli.Paradigmayı neden mi zorluyorum; büyük sanatçı Sezen Aksu’nun çok güzel şarkısındaki Hazreti Mevlana’dan alıntılanan aşağıdaki beyiti şiar edindim.

Ne kadar söz varsa düne ait

Şimdi yeni şeyler söylemek lazım.

Yorumlar

BAKMADAN GEÇME

Benzer Haberler