Can Selçuki

Seçim analizi: En başarısız kazanan, en başarılı kaybeden

3 Temmuz 2018

Türkiye 24 Haziran günü çok farklı bir seçim yaşadı. Seçim öncesi kurulan siyasi ittifaklar sayesinde, ittifak içerisinde yer alan partilerin baraj sorunu ortadan kalkmıştı. Seçime giderken barajı geçip geçmeyeceği belli olmayan tek parti HDP’ydi.

 

Baraj sorununun ortadan kalkmasıyla mevcut oy oranında artış beklenen partilerden biri Saadet Partisiydi. Varsayımlardan biri, AK Parti ile ortak bir tabanı paylaşan Saadet Partisinin daha önceki seçimlerde baraj altı kalacağı kabulüyle oy alamadığı ve bu seçim yürürlüğe giren ittifak sistemi ile baraj sorununun ortadan kalkmasıyla gönlü aslen Saadet Partisinde olan seçmenin, AK Parti’den Saadet Partisi’ne bir geçiş göstereceğiydi. Ancak Saadet Partisi, genel başkanı Temel Karamollaoğlu’nun herkesi şaşırtan, seküler kesimi bile rahatlatan performansına ve başarılı sosyal medya kampanyasına rağmen istenilen etkiyi gösteremedi.

 

Öte yandan, seçim öncesi anketlerde baraj sorunu yokmuş gibi görünen İYİ Parti ise, çok yaklaşmış olmasına rağmen barajı geçemedi ancak Millet İttifakı sayesinde meclise 43 vekil sokmayı başardı.

 

24 Haziran seçiminin bir diğer büyük farklılığı ise Cumhurbaşkanlığı seçimindeki aday sayısı ve çeşitliliğiydi. Muhalefetin Abdullah Gül’ün çatı aday gösterilmesi konusunda yaşadığı gelgitten sonra toplam 7 aday Cumhurbaşkanlığı yarışına katıldı. Bu adaylar arasında Meral Akşener, son 16 yıldır sağ akımların neredeyse tamamını bünyesinde konsolide etmeyi başaran AK Parti’ye karşı yarışa katılan ilk rekabetçi merkez sağ lider oldu diyebiliriz.

 

Beklenen tepki, beklenmeyen sonuç

 

Seçmenden beklenen en büyük tepki, seçim sonuçlarında en beklenmeyen sonuca neden oldu. Ekonomideki sıkıntıların artık hane halkına kadar indiği, seçmen nezdinde geçim sıkıntısı ve hayat pahalılığı temelli bir memnuniyetsizlik olduğu uzun zamandır gözlemleniyordu. Bu doğrultuda öngördüğümüz memnuniyetsiz AK Parti seçmeninin İYİ Parti, MHP ve Saadet Partisi arasında bir tercih yapmasıydı. Buna ek olarak, memnuniyetsiz AK Parti seçmeninin başka partiye oy vermektense sandığa gitmemesi bekleniyordu. Zira 7 Haziran 2015 seçimlerinde buna benzer bir tablo ortaya çıkmıştı. Hatırlatmak gerekirse; 7 Haziran seçimlerinde AK Parti seçmeni arasında, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın görev yapış biçimini onaylamayanlar %10 seviyesindeydi. Aynı oran 1 Kasım seçimi öncesi %4 seviyelerine düşmüştü. İki seçim arasındaki en büyük değişim, 7 Haziran’da sandığa gitmeyip 1 Kasım’da giden AK Partili seçmende oldu. Bu seçim öncesi yaptığımız kamuoyu yoklamalarında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın görev yapış biçimini onaylamayanların oranı ise %7 seviyesindeydi.

 

Ancak, bu varsayımların hiçbiri olmadı. Memnuniyetsiz seçmen AK Parti’den ayrıldı evet ama oylarını olduğu gibi MHP’ye “park etti” diyebiliriz. Son olarak, AK Partili seçmenin sandığa gitmesinde Muharrem İnce’nin seçimden önceki son 3 günde yaptığı, kampanya stratejisiyle ve toplum psikolojisiyle pek örtüşmeyen, İzmir, Ankara ve İstanbul mitinglerinin fotoğraflarının etkisinin olup olmadığı da ölçümlenmelidir.

 

MHP oylarının nereden geldiğini anlamak için ayrıca 7 Haziran 2015 seçimlerinin referans alınması faydalı olacaktır. Zira 7 Haziran seçimlerinde %16,3 seviyesinde aldığı oy oranı ile MHP, son dönemlerdeki en yüksek oyu yakalamıştır.

 

24 Haziran seçim sonuçlarını incelediğimizde, MHP’nin 7 Haziran’a göre Türkiye genelinde toplam 717 ilçede oy kaybettiğini görüyoruz. Buradan yola çıkarak, MHP’li seçmenin büyük bir çoğunluğunun başka partilere gittiği sonucunu çıkarmamız mümkündür. Bu 717 ilçenin 350’sinde İYİ Parti’nin ulusal ortalaması olan %9,5 üzerinde oy aldığı ve yine bu ilçelerde AK Parti’nin de oylarını artırdığı görülmektedir. Bu analiz göstermektedir ki, MHP oylarının büyük bir kısmı İYİ Parti’ye gitmiştir. Bahsedilen 350 ilçe, İstanbul, Ankara ve İzmir hariç 51 ile karşılık gelmektedir. Öte yandan AK Parti’nin 1 Kasım seçimlerine göre oy kaybı yaşadığı 426 ilçede MHP oylarını arttırmayı başarmıştır. Görüldüğü üzere MHP İYİ Parti’ye kaptırdığı oyu AK Parti’den ikame etmiştir. Bunun yanında MHP, belediyelerine kayyum atanan 64 ilçenin biri hariç tamamında oylarını artırmıştır. AK Parti ise bu ilçelerin sadece 30’unda oylarını artırmayı başarmıştır. İYİ Parti, MHP’nin yanı sıra CHP seçmeninden de oy almıştır. CHP’nin oy kaybı yaşadığı ancak MHP’nin oylarını arttırdığı 64 ilçe ve 24 ilde İYİ Parti %9,5 üzerinde oy almıştır. Son olarak, CHP daha önce daha önceki seçimlerde milletvekili çıkaramadığı 12 ilde, özellikle Saadet Parti’sinin oyları ile, 24 Haziran seçiminde milletvekili çıkarmayı başarmıştır. Bahsedilen vekillerin önümüzdeki dönemde ortaya koyacakları performansın, bu 12 ilde bir farklılık yaratıp yaratmayacağını hep birlikte göreceğiz.

 

Oy geçişkenliklerinin daha detaylı analizi, YSK’nın sandık bazlı sonuçları açıklamasıyla yapılabilecektir.

 

En Başarılı Kaybeden: Muharrem İnce

 

Kemal Kılıçdaroğlu bu seçimde beklenmeyenleri yapan siyasetçi oldu. Önce Abdullah Gül’ü Cumhurbaşkanlığı için çatı aday olarak değerlendirmesi, daha sonra İYİ Parti’nin seçime girebilmesi için CHP’li 15 milletvekilinin İYİ Parti’ye katılımını sağlaması ve son olarak da bundan yaklaşık 4 ay önce kendisine Genel Başkanlık yarışında rakip olmuş Muharrem İnce’yi CHP’nin cumhurbaşkanı adayı olarak göstermesi her açıdan farklı hamlelerdi. Muharrem İnce adaylık toplantısı ile başlayarak, süreç boyunca oldukça başarılı bir kampanya yürüttü. Muharrem İnce’nin aday gösterilmesinden önce, CHP’nin Cumhurbaşkanı adaylığı için ismi öne çıkan Yılmaz Büyükerşen’in aday olması durumunda, Büyükerşen’in alması muhtemel oy oranının Meral Akşener’in alabileceği oy oranının altında kalacağı ve bununla beraber CHP’nin oylarının %18’ler civarına gerileyeceği, kamuoyu anketlerinde görülüyordu. Ancak Muharrem İnce, CHP seçmenine umut vererek kendi oy oranını %30’a, CHP’nin oy oranını da tekrar %22’lere çekmeyi başardı.

 

Seçim gecesinin kuşkusuz en büyük kaybedeni, sandık güvenliği üzerinden seçmene devamlı teminat veren ancak seçim gecesi çalışan hiçbir organizasyon yapmadığı ortaya çıkan muhalefettir. Ana muhalefet partisinin hiçbir kanıta dayanmadan seçimlerde şaibeli durumlar olduğuna dair bir iddiada bulunması ve seçmenine elinde hiçbir kanıt olmadan umut pompalaması genel ahlak ve siyasi strateji bakımından izaha muhtaçtır.

 

Bütün bunlar göstermektedir ki, kitleyi heyecanlandıran bir aday ve lider ne kadar önemliyse, hazırlık ve yönetişim de o kadar önemlidir. Bu sebeple Muharrem İnce’nin 50 günde bu kadarını yaptık sözleri ayrıca anlamlıdır.

 

 

Bundan sonra ne olur?

 

Seçim sonuçları göstermektedir ki bu seçimin kazananı Cumhurbaşkanı Erdoğan olmuştur. Erdoğan, halihazırdaki ekonomik zorluklara rağmen, Devlet Bahçeli ile kurduğu  CUMHUR ittifakını amacına ulaştırmış ve AK Parti ile MHP’nin oylarından daha fazla oy alarak ilk turda Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Ancak AK Parti’nin meclisteki çoğunluğu tek başına sağlayamaması, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yasamada başta MHP ile müzakere etmesi gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Bu durumun Türkiye’nin içinde bulunduğu ekonomik koşulların düzelmesi için gerekli reform yasaları üzerindeki etkisini henüz kestirmek kolay değildir. Bununla beraber MHP’nin 2001 krizi sonrası Kemal Derviş reformlarına karşı gösterdiği isteksizlik bu sürecin çok kolay olmayacağına bir işaret olarak kabul edilebilir. Dolayısıyla önümüzdeki dönemde Cumhurbaşkanı Erdoğan, meclis içi başka ittifakları da göz ardı etmeyecektir.

 

Şimdi hedef, ekonomiyi bir şekilde yüzdürerek planlanan zamanında olursa Mart 2019 tarihinde yapılacak yerel seçimlere hazırlanmak olacaktır. Planlanan zamanda yapılırsa şeklinde ifade edilmesinin sebebi ise daha 24 Haziran seçimlerinin değerlendirmeleri bitmeden, her gün gazetelerde “erken yerel seçim olacak mı” haberlerinin yer almasıdır. Ancak, genel seçimin aksine yerel seçim tarihini değiştirmek, anayasa değişikliğine tabidir ve bu anayasa değişikliği için gerekli olan çoğunluk, mecliste bulunan en az 3 siyasi partinin ortaklaşa hareket etmesi ile sağlanabilmektedir.

 

 

 

Can Selçuki

Research Istanbul

 

twitter: Http://www.twitter.com/CanSelcuki

davet

Yorumlar

Yazarın Diğer Yazıları