Atilla Yeşilada

Jeo-politik  risk bölgemize kayıyor

11 Nisan 2018

TL’nin değer kaybının altında yatan birinci neden ekonomik zafiyet, bu tartışma götürmez. Finans camiası ekonominin çok dengesiz büyüdüğüne inanmış durumda. Ama, jeo-politik risk algısının da Asya-Pasifik ekseninden bölgemize kaydığını unutmayalım. Şu ana kadar ekonomiden darbe yiyen TL, bu kez de ABD-Rusya-İran gerginlikleri ve Suriye savaşının kızışmasından hasar görebilir.

 

Yatırımcı ve Ankara zıtlaştı

TL cinsinde varlıklar değer kaybediyor, çünkü yatırım dünyası ile Ankara arasında frekans uyumsuzluğu var. Ankara her ne pahasına olursa olsun daha hızlı büyümek niyetinde. Kurdaki depremi Üst Akıl işi, ya da geçici bir sıkıntı olarak nitelendirerek tedbir almakta isteksiz. Öte yanda, yatırım camiası ekonomiyi büyütme çabalarının daha yüksek enflasyon ve cari açığa neden olacağını düşünüyor.

Bu iki değişkenin bozulması, TL’nin daha fazla değer kaybetmesi; faizlerin yükselerek Borsa’da kote şirketlerin adil   değerinin ise düşmesi anlamına gelir. Yatırımcılar ayrıca TCMB’nin faiz artırarak kura müdahale etmesi gerektiği düşüncesinde, ama bu fikir Ankara’da bir “tabu”. Özetle, eğer küresel koşullar mucizevi şekilde iyileşmezse, Türkiye’ye giren sıcak para azalacak, belki toplu kaçışa şahit olacağız.

 

Jeo-politik risk bölgemize kayıyor

 

Yılbaşından bu yana piyasalar Trump’ın ekonomik milliyetçiliğini ya ürün bazında (demir-çelik) ya ABD-Çin ekseninde iskonto etti. Ticaret Savaşı tehlikesi henüz tam aşılamadı, ama iki taraf da inatlaşmanın fakirleştirici olduğunu gördüğü için bu gerginliğin uzamayacağına dair bahse giriliyor.

 

Öte yanda, ABD ve AB Putin’den çok şikayetçi. İngiltere’de yaşayan eski bir Rus casus ve kızının sinir gazıyla suikasta uğraması üzerine, Esad’ın Doğu Guta’da sivillere karşı kimyasal silah kullandığı iddialarına Rusya’nın kayıtsız kalması da gerginliği tırmandırıyor.

 

Trump ayrıca İran’la da ihtilaflı. 12 Mayıs’da  Kongre’ye İran’la imzalanan nükleer silahsızlanma anlaşmasının iptalini önerebilir. Yani İran’a yeniden yaptırım gelebilir.

İran’ın Suriye’de gittikçe yayılması ve askeri gücünü takviye etmesi İsrail ve Suudi Arabistan’ı çok endişelendiriyor. İsrail hava saldırılar ile İran’ın öncü güçlerini yok ederken, Suudi rejimi de sürekli Trump’ın bölgede kalması ve İran’a karşı tutumunu sertleştirmesi için lobi yapıyor.

 

Suriye özelinde gerginlik 1-2 gün içinde piyasaları çok rahatsız  edecek ölçüye tırmanabilir. ABD ve Fransa Esad’a misilleme yapmaya hazır. Eğer böyle bir adım atılırsa, Rusya da karşılık verecek, ama nasıl?

Henüz fiyatlanmayan bir risk, halen birkaç Rus şirketi ve Putin’in arkadaşlarına uygulanan yaptırımların genele yayılması. Yani tüm Rus özel sektörünün Batı finans sisteminden dışlanması olur.

 

Türkiye risklerin tam göbeğine düştü

 

Türkiye Suriye’de haklı davasını maalesef dünyaya doğru anlatamadı. Dünya bizi Afrin’de işgalci olarak nitelerken, TSK’nın sivillere gösterdiği merhameti değil, evine dönemeyen 140 bin sivili tartışıyor.  Özellikle, AB çok tepkili.

 

Ama, daha büyük sorunlarımız var. Birincisi, ABD-AB Rusya, ve daha sonra da İran’la çatışacaksa, Türkiye’den taraf olması istenecek. Ama Ankara böyle bir tercih yapmaya hazır değil. İki kutup arasında köprü kalarak menfaatini maksimize etme stratejisi güdüyor.

Bu stratejinin somut dışa vurumu başımıza büyük dert açabilir. ABD’nin Rusya’ya karşı tutumunu sertleştirdiği bir gelecekte, Türkiye’nin S-400 alımı yaptırıma tabii tutulabilir.

AB cephesinde, Türkiye’nin bu kutuplaşma ortamında Rusya cephesine kaydığı algısı, ihracat siparişlerini düşürebilir, zaten iyice azalan yabancı sermaye yatırımları durma noktasına gelebilir.

 

Tabii, Rusya ve İran’ın da Türkiye’yi bu çatışmada taraf olmaya zorladığını unutmayalım. Al Monitor’da yazan askeriye uzmanı Metin Gürcan’a göre Kremlin Ankara’yı bir an önce Menbiç’i PYD-YPG’den kurtarması için teşvik ediyor. Ama ABD ile anlaşma sağlanmadan Menbiç’e sefer başlatmak, Hakan Atilla ve Rahip Brunson gibi hassas  dosyalarına kullanılarak aleyhimize yaptırım uygulanması sonucunu getirebilir.

 

Yaptırımlar ve petrol zayıf karnımız

 

Bu ortamsa İran ve Rusya’ya ambargo geleceği, ya da Orta Doğu’daki üretim-iletim tesislerine sabotaj yapılacağı kaygısı ile petrol fiyatlarının fırlaması Türkiye için “jenerik” risk, yani fiyatlamak kolay. Halen 70 dolar/varil olan Brent 80 dolara çıkarsa, yıllık  53 milyar dolar olan cari açık da 57 milyara tırmanır.

 

Ankara ABD’yle çatışırken, yaptırımlardan korkmuyor, ya da   bunların hayata geçmeyeceğini umuyor. İşin doğrusu belki de budur. Ama mühim olan yatırım camiasının algısı ki, Rusya örneğinde gördük, çok can yakıcı olabilir.  Her an yeni yaptırımlar açıklanabileceği korkusu ile ruble dolar karşı nerdeyse %5 düştü, Euro-tahvilleri perişan oldu (25 baz puan sprad genişlemesi).

İran devaluasyonla başa çıkamadı, real kuru sabitlendi, ama karaborsada değeri sürekli düşüyor.

Özetle, jeo-politik risklerin bölgemize kayması yatırımcıyı hep var olan, ama önemsediği riskleri fiyatlamaya yönlendirebilir.

 

TL’nin daha fazla stresi kaldıracak gücü kalmadı

 

TL’ni daha fazla değer kaybı ekonomiyi yangın yerine çevirir. Ben her zaman TCMB’nin daha sıkı para politikası izlemesini  savundum, ama borçlarını yeniden yapılandırmaya giden şirketlere bakınca, yüksek faizin çözüm olacağından artık emin değilim. Yükselen kredi faizleri borç öteleme kervanının hızla uzamasına neden olabilir.

 

Ama TCMB’nin kayıtsız kalması da sıcak paranın Türkiye’den kaçmasına neden olacak.

 

Yılbaşından bu yana yaşanan devaluasyon, 3-6 ay içinde TÜFE’ye 100 baz puan ek yük getirecek. Sizinle iddiaya giriyorum, Nisan tüketici güven endeksleri çökecek, çünkü vatandaş ekonominin gücünü TL’ninkiyle eş tutuyor. Ayrıca değer yitiren TL nette döviz borçlu olan özel sektörün de karlılığını buharlaştırıp  belki de yeni iflaslara neden olacak.

Çok zor bir durumdayız, İngilizce yorumda Türkiye Minsky Anı’nın eşiğinde dedim. Yılların biriken kaldıracı hızla üstümüze çökebilir. Çözüm ne?  Çözüm bir an önce seçim. Güçlü bir iktidar ve akabinde gelenekçi ekonomi politikası eşliğinde yapısal reformlar.

 

FÖŞ

 

Websitemde taze yenileme var

 

http://atillayesilada.com/2018/04/11/turkish-currency-hits-record-lows-over-fears-of-overheating-economy/

 

Yeni kitabım çıktı, detaylar burada

Yorumlar

Yazarın Diğer Yazıları