Can Selçuki

Gümrük Birliği ne işe yarar?

30 Aralık 2017

Bence bugüne kadar çok işimize yaramıştır ve bundan sonra da stratejik olarak Türkiye için çok önemli bir anlaşmadır.

Ülke gündemi yoğun. Norveç’te 3 yılda olacaklar yine 1 haftada oluverdi. Bu durumda Gümrük Birliği nereden çıktı diyebilirsiniz. Hak vermek lazım ki günlük koşuşturmada biraz önemsiz kalıyor. Ama bizim günlük meselelerimizin çokluğu Dünya’da seyir halinde olan mega trendlerin gelişimine engel değil.

Yeni Ticaret Politikaları

İkinci Dünya savaşından sonra muzaffer Amerika, yanına başta İngiltere’yi alarak Dünya’da bir serbest ticaret rejimi tesis etti. Basitleştirmek gerekirse, ülkelerin kendi ürünlerini ticari olarak avantajlı hale getirmelerini sağlayan kanuni düzenlemelerin ve yabancı ülke mallarına getirilen maliyetin en aza indirgenmesi hedeflendi. Böylece, her ülke malını diğer ülkelere rahatça satabilecekti. O dönemlerde bu politika Amerika (ve gelişmiş ülkeler) için çok mantıklıydı zira bu ülkelerin üretim teknolojisi, yönetim kabiliyetleri ve kapasitesi ile diğer ülkelerin mücadele etmesi pek mümkün değildi. Dış ticarete engel bariyerler ortadan kalktığında doğal olarak gelişmiş ülkelerin mal ve hizmetleri çok daha rekabetçi durumda kalıyordu.

Serbest ticaret, teorik açıdan da mantıklıydı. Artan küresel rekabet ile tüketiciler en iyi mal ve hizmete en uygun fiyatlarla ulaşabilir. Dolayısıyla toplamda bir refah artışı gözlenir. Bu önerme hala geçerli ve doğru.

Öte yandan 1995 yılında Dünya Ticaret Örgütü’nün kurulması ile serbest ticaret prensibi ve dünya ticaret rejimi çok taraflı anlaşmalarla düzenlenmeye başlandı. Ancak son dönemlerde DTÖ gittikçe önemini kaybederken, Dünya ticaretinin düzenleniş şeklinin de radikal bir biçimde değişeceğini öngörmek mümkün. Bu değişim çok taraflı anlaşmalardan ziyade Dünya’nın en büyük 3 ticari bloğu arasında yapılan düzenlemeler şeklinde olacak. Tahmin edeceğiniz gibi bu 3 blok Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği ve Çin. Her üçü de koordineli hareket etseydi, değişen pek bir şey olmazdı. Ama gidişat bunun böyle olmayacağı yönünde.

Peki neden bu 3 blok kuralları DTÖ tarafından belirlenen küresel ticaret rejimini devam ettirmek istemesin? Amerika için serbest ticaret eskisi gibi her zaman onların lehine işleyecek bir durum değil. Amerika’nın bu görüşü Trump Bey’in sığ milliyetçiliğinden önce oluşan bir durum. Çin ise yakında Dünya’nın en büyük ekonomik gücü olacak ve bir başkasının yazdığı kurallarla oynamaya razı değil. Zaten bu ikisi oyun bozanlık yapınca ortada DTÖ tabanlı küresel ticaret rejimi kalmıyor.

Bu durumda, ülkeler ikili ticaret anlaşmalarına yönelecek. İşte burada Türkiye ne yapar diye düşünmek lazım. Türkiye 80 milyon nüfusu ve ekonomik potansiyeli ile önemli bir ülke ama bu 3 blokla ticaret anlaşması pazarlığı yapacak ağırlığı yok. O zaman ne yapmalı? Bana kalırsa Gümrük Birliği’nin bir parçası olmak önümüzdeki dönemde bu yüzden anlamlı. Tabii ki mevcut durumda AB’nin üçüncü ülkelerle yaptığı pazarlıkta masada yer alamamamız rezaletinin ortadan kalkması lazım.

Gümrük Birliği sadece önümüzdeki dönem küresel ticaret rejimi perspektifi nedeniyle önemli değil. Türkiye ekonomisi Gümrük Birliği anlaşmasının derinleşmesinden hala büyük faydalar sağlayabilir. Türkiye’nin 2011 yılından beri yatay bir seyir izleyen üretkenliğini tekrar yukarı yönlü değiştirecek yeni bir itici güce ihtiyacı var. Bu iş Sudan’da inşaat yaparak olmaz maalesef. Hizmetler sektörünün (özellikle profesyonel hizmetler) Gümrük Birliği’ne dahil edilmesi Türkiye için önemli bir fırsattır[1].

Son olarak bir de işin dış politika unsuru var. Değişen Dünya’da Türkiye’nin dış politikasını çeşitlendirmesi gerektiği görüşüne ben de katılıyorum. Ama Rusya ve İran ile bölgesel ve stratejik bir takım iş birlikleri yaparken, AB’den kopulmasına da karşıyım. Günün sonunda en yüksek menfaatimizin ekonomik ve siyasi olarak yine Avrupa Birliği’nde olduğu çok net. İlişkinin her iki taraftan sebepli oldukça sorunlu olduğu bu günlerde Gümrük Birliği, AB Türkiye muhabbetinin devamı için çok iyi bir araç.

Özetlemek gerekirse, değişen Dünya ticaret kuralları, Türkiye’nin önümüzdeki dönem ekonomik ve siyasi menfaatleri göz önüne alındığında Gümrük Birliği anlaşması son derece faydalı ve gereklidir.

 

 

[1] http://voxeu.org/article/eu-turkish-customs-union-how-proceed

 

 

Twitter: @CanSelcuki

Yorumlar

Yazarın Diğer Yazıları