Deniz Kahraman

Mobil Para: M-Pesa

30 Kasım 2017

Finansal erişim, finansal ürünlerin kullanımında, toplumun tüm kesimlerinin faydalı ve temin edilebilir fiyatlarla finansal ürün ve hizmetlere erişebilmesi olarak tanımlanmaktadır. Söz konusu ürün ve hizmetler, ödeme ve tasarruf araçlarının yanı sıra kredi ve sigorta ürünlerini de kapsamaktadır.

Finansal sisteme dâhil olmayan kişi ve kuruşların, sisteme dâhil edilmesiyle ülkede tasarruf miktarının arttığı, artan tasarrufların da sermaye birikimini destekleyerek ekonomik büyümeye katkıda bulunduğu düşünülmektedir. Finansal erişimin derinleştirilmesi, sermaye piyasalarının gelişimine katkı sağlayacak bir unsur olarak görülmelidir.

Kullanıcıların erişebileceği basit bir sistem yaratmanın, finansal erişimi ne denli derinleştirebileceğine yönelik olarak yakın dönemdeki başarılı örneklerden biri Kenya’daki M-Pesa sistemi olarak görülebilir.

Mobil Para Transfer Sistemi

Afrika’da telekomünikasyon sistemine ilişkin yapılan araştırmalarda, para transferi yerine parasal bir değer olarak mobil telefon konuşma süresi transferi yapıldığı gözlenmiştir.

Bu gözlem sonucunda Kenya’da bireylerin en temel özelliklere sahip bir cep telefonuyla SMS aracılığıyla para transferi yapmasına imkân sağlayan bir sistem olan M-Pesa geliştirilmiştir.

M-Pesa’nın Ortaya Çıkışını Destekleyen Faktörler

• Az sayıda kişi banka hesabına sahip ve finansal sistem aracılığıyla para transferi sınırlı
• Ülkede suç oranının yüksek olduğundan, herhangi bir merkeze giderek para transfer etmek üzere seyahat etmek riskli
• Mobil altyapıya yapılan yatırımlarla birlikte mobil telefon kullanma alışkanlığı yüksek
M-Pesa’nın Başarısı
• M-Pesa aracılığıyla, 2017 yılı Mart ayı sonu itibarıyla, 1 yıllık dönemde toplam 6,8 trilyon KSH (~ 68 milyar dolar) tutarında para transferi gerçekleştirilmiştir.
• Ülke genelinde 26,5 milyon kullanıcıya ulaşılmıştır
• Bu kullanıcılar arasında son 30 günde aktif olarak işlem yapmış olan kullanıcı sayısı 19 milyon. Bu rakam Kenya’nın yetişkin nüfusunun neredeyse %70’ine karşılık geliyor

Kenya Merkez Bankası verilerine göre, M-Pesa öncesinde 2006 yılında 3,2 milyon olan banka hesabı sayısı, 2015 yılı sonu itibarıyla 35,1 milyona yükselmiştir. Bu gelişmede, mobil para transfer sistemleri üzerinden açılan banka hesapları etkili olmuştur.

Mobil Para Transferinin Ötesi

• Mevduat: Commercial Bank of Africa, M-Pesa altyapısını kullanarak M-Shwari adı verilen bir mevduat ve mikro-finansman mekanizması geliştirmiştir. Böylelikle sistem aracılığıyla faiz getirisi elde edilmesi mümkün olmuştur.
• Mikro-Finansman: Sistemle 30 gün vadeli olarak $2.000 tutarına kadar kredi kullanmak mümkün olmuştur. Gelir düzeyinin düşük olduğu göz önünde alındığında, bireylerin mobil konuşma süresini dahi kredi kullanarak satın alabildiği bilinmektedir.
• Mobil Ödeme: 2013 yılından itibaren M-Pesa kullanıcıları, Lipa na M-Pesa aracılığıyla sisteme kayıtlı olan işletmelere mobil telefon üzerinden ödeme yapma imkânı bulmuştur.
• Mobil Tahvil: Kenya hazinesi 2017 yılı Mart ayında tarihte bir ilke imza atarak, mobil telefon üzerinden talep toplanan bir tahvil ihracı gerçekleştirmiştir.

Kenya’da geliştirilen bu sistem daha önce finansal sisteme erişimi olmayan kesimleri mobil telefonlar aracılığıyla sisteme dâhil etmiştir. Sistemin başarısında bireylerin tercihleriyle uyumlu bir sistemin tasarlanması etkili olmuştur.

 

M-Pesa sistemini detaylı inceleyen makalemize Türkiye Sermaye Piyasaları Birliğinin üç aylık Gösterge dergisinden ulaşılabilir.

 

http://bit.ly/2w81nFU

Deniz KAHRAMAN

Yorumlar

Yazarın Diğer Yazıları