Varlık fonlarında yeni dönem: Varlıksız varlık fonu

Bir zamanlar Norveç, Kuveyt ve Suudi Arabistan gibi petrol ihracatçısı ya da büyük ticaret fazlasına sahip ülkelere özgü olan devlet varlık fonlarında artık yeni bir tür ortaya çıkıyor: Varlıksız varlık fonu
17:1220 Mart 2017
Varlık fonlarında yeni dönem: Varlıksız varlık fonu
Bir zamanlar Norveç, Kuveyt ve Suudi Arabistan gibi petrol ihracatçısı ya da büyük ticaret fazlasına sahip ülkelere özgü olan devlet varlık fonlarında artık yeni bir tür ortaya çıkıyor: Varlıksız varlık fonu

Reuters’ın analizine göre, bir zamanlar Norveç, Kuveyt ve Suudi Arabistan gibi petrol ihracatçısı ya da büyük ticaret fazlasına sahip ülkelere özgü olan devlet varlık fonlarında artık yeni bir tür ortaya çıkıyor: Varlıksız varlık fonu.Bu yeni jenerasyon varlık fonlarının genellikle büyük bütçe açıkları ve ağır borç yükü olan ülkelerde kurulduğunu gözlemlemek mümkün.

İlk olarak 1950’li yıllarda başlayan devlet varlık fonu trendine, genellikle çok büyük bir finansal güç eşlik ediyordu. Preqin şirketinin araştırmalarına göre 6.5 trilyon doları yöneten bu fonlar, çokuluslu şirketlerin hisselerini kaparak ve Londra’dan Melbourne’a kadar değişen yerlerde değerli emlak satın alarak küresel yatırım ortamını değiştirdiler. Şimdi ise Türkiye, Romanya, Hindistan ve Bangladeş de kendi varlık fonlarını kuruyorlar ama bu ülkelerin nedenleri ve yöntemleri eskiye nazaran çok farklı. Geleneksel olarak zengin ülkeler milyarlarca dolarlık fazlalarını başka ülkelere yatırarak içeride enflasyondan korunmaya, gelir akışını çeşitlendirmeye ve kamusal gelirlerin tükeneceği bir gelecek için şimdiden önlem almaya çalışırlarken; yeni varlık fonları kuran ülkeler, bunun tam tersine büyük cari açıkları ya da ağır borç yükleri olan ülkeler.

Yeni jenerasyon varlık fonu, küresel ekonomik yavaşlama ve azalan ticaret hacimleri karşısında, ekonomilerini harekete geçirmek için bir araç olarak görülüyor. Bu ülkeler, başka ülkelerde para saçmak yerine, onlardan finansman çekerek ekonomilerini canlandırmak için gelen parayı içeride yatırımda kullanmayı planlıyorlar. Varlık yönetimi şirketi SSgA’da resmi kurumlar araştırma bölümü başkanı Elliot Hentov, “Devlet varlık fonu bu yeni oluşumların tanımlanmasında kullanılan çok geniş bir terim; bunlar daha çok devlet holding şirketleri gibi” ifadesinde bulunuyor. Hentov’a göre, “Bu ülkelerin daha fazla borçlanmaları gerekir; çalışabilmeleri için özel sektör ile ortak yatırımlara ihtiyaçları var.”

Bu strateji hem potansiyel faydaları hem de riskleri beraberinde barındırıyor;  bu yeni oluşumun işe yarayıp yaramadığını ise ancak zamanla ölçmek mümkün olcak. Bir devlet varlık fonuna sahip olmanın avantajlarından biri, aslında getirdiği itibar bir yana, sanayi kurumlarına, denk büyüklükteki gruplara ve en önemlisi de, yatırım dünyasındaki kontaktlara giden kapıyı açması.

Türkiye şu anda yılda 330 milyar dolarlık dış finansman açığı veriyor ve bu yüzden açığı kapatmak için dışarıdan para çekmek zorunda. Bunun için de, büyük şirketlerindeki devlet hisselerini varlık fonuna geçirerek, bu hisseler karşılığında borç bulmayı ve diğer varlık fonlarından da para çekerek dış finansman sağlamayı amaçlıyor. Aynı şekilde Romanya da, devlet şirketlerinin hisselerini karşılık göstermek ya da bu hisseleri halka arz etmek suretiyle alacağı borçlarla yol ve hastane yapımını finanse etmek istiyor. Hindistan ve Bangladeş, yeni yatırım projelerini varlık fonları yoluyla harekete geçirmeyi planlıyor. Hindistan kurduğu Ulusal Yatırım ve Altyapı Fonu (NIIF) için diğer varlık fonlarından ve emeklilik fonlarından yatırımcı arıyor. Lübnan ve Guyana gibi başka ülkeler de varlık fonlarını tartışıyorlar ancak henüz faaliyete geçmediler.

Her ülke, kendi koşullarına göre, bu fonların kurulmasında farklı farklı tepkiler gösteriyor. Ekonomistler ve sanayi uzmanları ise kaçınılması gereken hataları anlatarak uyarını sürdürüyorlar. Sistemi eleştirenler ise içeriye odaklanmış olan fonlarda genellikle kaynakların yanlış dağıtılabileceğinden ya da bu fonların yolsuzluk tuzaklarına düşülebileceğinden kaygılanıyorlar.Bu konuda, Malezya’nın 1MDB adlı devlet fonunun halen altı ayrı ülkede para aklama soruşturması da bir örnek olarak hatırlatılıyor.

Natural Resource Governance Institute’tan analist Andrew Bauer, “(Bu modelin getirdiği) tehlike şu ki, pek çok durumda normal bütçe prosedürleri işlemiyor; dolayısıyla bu da parlamento denetiminden ve bakanlık denetimlerinden sıyrılmak için bir yol olarak kullanılıyor” yorumunda bulunuyor. Bauer’a göre, eğer şeffaflıkta en ufak bir aksama olursa, paranın nasıl harcandığını öğrenmenin hiçbir yolu yok. Bir önemli risk de, paranın yaşama şansı olmayan “gösteriş projelerine” harcanması.

Varlık fonların siyasi müdahaleden uzak tutulması, sağlam bir yasal çerçeveye sahip olması, yetki alanlarının açıkça belirtilmiş olması ve profesyonel yöneticilere sahip olması ülkelerin yararına sonuç verecektir. Çünkü bu özellikler karar almayı daha başarılı hale getirecek ve sonuçta gelirleri artıracaktır. Devlet şirketlerini profesyonel bir yönetime sahip fonlarda toplamak varlıkların performansını artırabilir. Örneğin Bahreyn’deki Mumtalakat bu alanda bir başarı öyküsüdür. Abu Dhabi’deki Mubadala da değişik sektörlerde sanayiyi geliştirerek Birleşik Arap Emirlikleri ekonomisini çeşitlendiren bir fon olarak biliniyor. Romanya’da Fondul Proprietatea yatırım fonunun fon yöneticisi Greg Konieczny, şirket yönetiminin politika belirlenmesinden ayrı tutulmasının, şeffaflığı ve hesap verebilirliği iyileştireceğini söylüyor. “Şu anda bu şirketler, sorumlu oldukları sektörlerde politika ve stratejiyi de belirleyen sıradan bakanlıklara bağlılar. Bu iş böyle yürümez.” Aynı şekilde Hindistan’da, altyapı yatırımları bürokrasi yüzünden engelleniyor.Türkiye Varlık Fonu’nun Başkanı Mehmet Bostan geçen ay Reuters’e yaptığı açıklamada, bir strateji planına son biçimini vereceğini ve yakında bunu hükümete sunacağını ifade etmişti. Türk hükümeti, milyarlar değerindeki şirket hisselerini daha şimdiden fona devretti ve fonun çok kısa süre sonra 200 miyar dolarlık bir varlığı yöneteceğini öngörüyor.

 

Kaynak:  http://www.reuters.com/article/us-emerging-swf-investment-idUSKBN16R0QY

Yorumlar

Son güncelleme: 17:1220 Mart 2017
Paylaş Tweet